آیا مادرم می‌تواند نفقه و اجرت‌المثل بگیرد؟

سلام و وقت بخیر 🌿

خلاصه پاسخ در ۵ بند
۱) پرداخت یا تودیع مهریه در صندوق دادگستری، تکلیف شوهر را نسبت به «نفقه‌های گذشته» و «اجرت‌المثل ایام زوجیت» از بین نمی‌برد.
۲) نفقۀ معوقه از تاریخ عقد (۱۳۹۳) تا پایان عده طلاق (۱۳۹۷) قابل مطالبه است؛ شرطش این است که مادر در آن بازه «ناشزه» تشخیص داده نشود.
۳) اجرت‌المثل به‌استناد مادۀ ۲۹ قانون حمایت خانواده و مادۀ ۳۳۶ ق.م. از زمان شروع زندگی مشترک واقعی (۱۳۹۶) تا پایان زندگی مشترک (زمان خروج از منزل + ایام عده) قابل مطالبه است.
۴) هیچ «مرور زمان» برای این دو حق در قانون پیش‌بینی نشده؛ هر زمان که دلایل و اسناد فراهم شود، می‌توان دعوا طرح کرد.
۵) مرجع رسیدگی دادگاه خانواده محل اقامت مادر یا محل سکونت سابق زوج است؛ باید دادخواست جداگانه برای نفقه و اجرت‌المثل بدهد و رای قطعی را روی همان مهریه­ی تودیع‌شده یا دیگر اموال پدر اجرا کند.

────────────────────────────
۱) وضعیت نفقه از ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶ (دوران جدایی اجباری)

مبنای قانونی: مادۀ ۱۱۰۲ و ۱۱۰۶ قانون مدنی
• به‌محض عقد دائم، نفقه بر عهدۀ شوهر است؛ حتی اگر زن در منزل پدر یا جای دیگری باشد، مگر «نشوز» (ترک تمکین بدون عذر موجه) ثابت شود.
• اگر مادر آماده تمکین بوده و پدر عملا او را «رها» کرده است، ناشزه نیست و می‌تواند همۀ هزینه‌های متعارف زندگی آن چهار سال (مسکن، خوراک، بهداشت، پوشاک) را مطالبه کند.
• میزان نفقه توسط کارشناس رسمی دادگستری بر مبنای شاخص سالانه و وضعیت مالی زوج تعیین می‌شود.

۲) نفقه از ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۷ (دوران زندگی مشترک تا طلاق)

• هر ماهی که شوهر هزینه نداده یا کمتر از حد متعارف داده است، قابل مطالبه است.
• پس از ترک منزل توسط مادر، اگر دادگاه احراز کند که علت خروج «اذیت و آزار زوج» بوده، همچنان مستحق نفقه است تا زمان قطعیت طلاق + ایام عده (سه طهر).

۳) اجرت‌المثل ایام زوجیت

مبنای قانونی: مادۀ ۲۹ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱ + نظریۀ مشورتی ۷/۹۲/۶۳۳
• بابت زحمات منزل (پخت، شست‌وشو، نگهداری …) که عرفا وظیفۀ رایگان زن نیست، ولی به درخواست شوهر انجام داده؛ دادگاه راسا مکلف است در حکم طلاق آن را تعیین کند.
• چون در طلاق غیابی اجرت‌المثل قید نشده، مادر می‌تواند «دادخواست مستقل» بدهد؛ مدت اعمال عموما از زمان شروع زندگی زیر یک سقف (۱۳۹۶) تا پایان عده محاسبه می‌شود.
• ملاک ارزیابی: اجره‌المثل کارگر هم‌سطح یا نرخ خدمات خانگی همان سال، به گزارش کارشناس.

۴) نحوه‌ی اقدام و مدارک لازم

الف) دادخواست «مطالبۀ نفقۀ معوقه»
– ستون خواسته: نفقه از ۱۳۹۳/… تا ۱۳۹۷/… به انضمام خسارت دادرسی.
– دلایل: سند ازدواج، طلاق‌نامه، استشهادیه شهود (خواهر، برادر، همسایه)، پیام‌ها، فیش‌های بانکی احتمالی.

ب) دادخواست «مطالبۀ اجرت‌المثل ایام زوجیت»
– ستون خواسته: اجرت‌المثل از ۱۳۹۶/… تا ۱۳۹۷/… بر مبنای نظریه کارشناسی.
– دلایل: همان اسناد + شهادت دو زن مطلع از کارهای منزل.

ج) مرجع صالح: دادگاه خانواده محل اقامت کنونی مادر یا محل اقامت سابق زوج (اختیار با خواهان).
د) هزینه دادرسی: دعاوی مالی است ⇒ ۳٫۵٪ مبلغ خواسته به‌طور علی‌الحساب؛ در پایان روی محکوم‌علیه برمی‌گردد.

۵) اجرای حکم روی مهریۀ تودیع‌شده و سایر اموال

• پس از قطعی‌شدن احکام (یک مرحله تجدیدنظر)، مادر می‌تواند تقاضا کند مبالغ نفقه و اجرت‌المثل از محل «ودیعۀ مهریه» برداشت شود؛ اگر مجموع محکوم‌به بیش از مهریه باشد، مابه‌التفاوت از اموال دیگر یا از حقوق پدر وصول می‌شود.
• اگر مقدار مهریه بیش از مطالبات باشد، باقی‌مانده به مادر بازگردانده می‌شود؛ چون مهریه حق مسلم اوست.

────────────────────────────
نکات کاربردی

۱) برای نفقۀ سال‌های ۹۳ تا ۹۶ آماده اثبات «عدم ناشزه بودن» باشید؛ شهادت بستگان که مادر آماده زندگی بوده کفایت دارد.
۲) اگر پدر اموالی ندارد، توقیف یک‌چهارم حقوق یا مستمری‌اش طبق ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی ممکن است.
۳) طرح دو دادخواست جدا بهتر از ادغام است؛ هریک کارشناس و مدارک خاص خود را دارد.
۴) هیچ مرور زمان وجود ندارد؛ ولی هرچه زودتر اقدام شود مدارک و شهود در دسترس‌تر هستند.

موفق باشید 🌺