سلام
پاسخ را به طور خلاصه همین اول میگویم و بعد دلیل حقوقی هر قسمت را به استناد مواد قانون مدنی میآورم:
۱) آن مقدار از زمین که بهعنوان سهمالارث خواهر از ترکهی پدر (سه دانگ مرحوم) به او رسیده است، قابل نقلوانتقال بوده و بیع آن «اصولا صحیح» است؛ منتها تا زمانی که دیون و هزینههای قطعی ترکه تسویه نشود، مالکیت خریدار (برادر) نسبت به طلبکاران پدر نافذ نیست.
۲) آن مقدار از زمین که هنوز در مالکیت مادر است (سه دانگ قبل از ارث + یکهشتم از سهدانگ پدر که به مادر ارث میرسد)، اصلا متعلق به خواهر نیست تا بتواند بفروشد؛ معاملهی این بخش در حکم «بیع فضولی» است و فقط در صورتی صحیح میشود که مادر (مالک فعلی) آن را بعدا تنفیذ کند؛ در غیر این صورت «باطل (غیرنافذ)» خواهد بود.
۳) فروش «سهمالارث احتمالی آینده» از مادر (یعنی چیزی که بعد از فوت مادر ممکن است به خواهر برسد) طبق ماده قانون مدنی باطل است؛ پس چنین تعهدی هیچ اثری ندارد.
─────────────────────────
استدلال و مواد قانونی
۱) در مورد سهمالارث از پدر
• طبق قانون مدنی، ملکیت ورثه نسبت به ترکه پس از فوت مورث تحقق پیدا میکند «مشروط به پرداخت دیون».
• قانون مدنی اجازه میدهد هرکس مال خود را—حتی مشاع—بفروشد. بنابراین خواهر میتواند قدرالسهم خودش را از ترکه پدر بفروشد.
• اما چون هنوز دیون و مالیات بر ارث تسویه نشده، معامله نسبت به طلبکاران نافذ نیست . به زبان ساده اگر بعدا ثابت شود ترکه برای پرداخت بدهیهای پدر کافی نیست، خریدار (برادر) باید به همان نسبت جوابگو باشد یا معامله نسبت به طلبکاران بلااثر است.
۲) در مورد سه دانگ در مالکیت فعلی مادر
• خواهر هیچ سمتی در مالکیت حاضر مادر ندارد؛ میگوید «معامله مال غیر، بدون اجازه مالک، فضولی است» و ماده قانون مدنی آن را متوقف بر اجازه مالک میکند.
• اگر مادر در قرارداد مبایعهنامه حضور نداشته یا بعدا اجازه ندهد، بیع نسبت به این بخش «غیرنافذ» و در عمل بلااثر است.
۳) در مورد فروش سهمالارث آینده از مادر
• قانون مدنی صراحت دارد: «بیع ترکه قبل از موت مورث نافذ نیست.»
• بنابراین اگر در مبایعهنامه تعهد شده باشد که «هرچه از مادر به من ارث برسد هم متعلق به خریدار باشد»، آن قسمت به طور مطلق باطل است و قابل تصحیح هم نیست (حتی اگر مادر بعدا اجازه بدهد).
─────────────────────────
نحوه عمل پیشنهادی
۱) ابتدا انحصار وراثت + گواهی مالیات بر ارث بگیرید تا سهم دقیق هر وارث و بدهیهای احتمالی روشن شود.
۲) سهم مشاع خواهر در ترکه پدر را طبق صورتمجلس تفکیکی یا تقسیمنامه به اسم برادر منتقل کنید (تنظیم سند رسمی در اداره ثبت یا دفترخانه).
۳) درباره سه دانگ مادر:
• اگر مادر میخواهد واقعا سه دانگ خود را بفروشد، خودش باید مستقلا معامله کند و در دفترخانه حضور یابد.
• در غیر این صورت، بند مربوط به فروش سهم مادر از قرارداد حذف یا بیاثر تلقی شود.
۴) اگر خواهر تعهدی در مورد ارث آیندهی مادر داده است، با استناد به ماده ۸۴۱ میتوان آن را «کانلمیکن» تلقی کرد.
─────────────────────────
خلاصه نهایی
بیع خواهر نسبت به سهم بهدستآمده از پدر صحیح (ولی معلق به تصفیه ترکه) است؛ نسبت به سهم مادر فعلی فضولی و نیازمند اجازه مادر؛ و نسبت به ارث آینده مادر مطلقا باطل.