سلام
بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری، صدور یکی از دو قرار «منع تعقیب» یا «جلب به دادرسی» بعد از ختم تحقیقات در دادسرا الزامی است و کیفرخواست نمی‌تواند بدون وجود یکی از این قرارها (در فرض شما، قرار جلب به دادرسی) صادر شود، اما این که شما در سامانه ثنا آن را نمی‌بینید لزوما به معنی عدم صدور و تخلف قاضی نیست و باید از خود پرونده (فیزیکی یا کامل الکترونیک) احراز شود.
مبنای قانونی قرار جلب به دادرسی
طبق ماده ۲۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگاه عمل ارتکابی «جرم» تشخیص داده شود و «ادله کافی» برای انتساب آن به متهم وجود داشته باشد، بازپرس (یا دادیار تحقیق) مکلف است «قرار جلب به دادرسی» صادر کند و در غیر این صورت باید «قرار منع تعقیب» بدهد.
همین ماده تصریح می‌کند که پس از صدور این قرار، پرونده برای اظهارنظر نزد دادستان ارسال میشود و در صورت تایید، دادستان کیفرخواست صادر و پرونده را به دادگاه می‌فرستد، بنابراین در نظام فعلی، کیفرخواست از نظر قانونی مبتنی بر قرار جلب به دادرسی است.
امکان کیفرخواست بدون قرار
در منابع تفسیری فصل «اقدامات بازپرس و دادستان پس از ختم تحقیقات» تصریح شده که «امکان صدور کیفرخواست بدون صدور قرار جلب به دادرسی وجود ندارد»؛ یعنی دادسرا از نظر شکلی باید یکی از دو قرار نهایی (منع تعقیب یا جلب به دادرسی) را صادر و سپس در صورت جلب، کیفرخواست تنظیم کند.
بنابراین اگر واقعا هیچ قرار جلب به دادرسی در پرونده صادر نشده باشد اما کیفرخواست صادر و پرونده به دادگاه ارسال شده باشد، این اقدام با مفاد ماده ۲۶۵ و رویه پذیرفته شده منطبق نیست و از جهت انتظامی می‌تواند تخلف محسوب شود، هرچند اثبات آن منوط به بررسی کامل سوابق پرونده است.
چرا در ثنا قرار را نمی‌بینید؟
در عمل، قرار جلب به دادرسی «قابل اعتراض» نیست و بیشتر حق شما در این مرحله، آگاهی از اتهام و دفاع در دادگاه است؛ به همین خاطر بعضی مراجع، این قرار را در لایه اداری پرونده نگه می‌دارند و در سامانه ثنا فقط «کیفرخواست و وقت رسیدگی» برای متهم ابلاغ میشود.
همان‌طور که بعضی شروح توضیح داده‌اند، صدور و وجود قرار جلب به دادرسی در پرونده، شرط صدور کیفرخواست است، اما قانون الزام صریحی مبنی بر این که حتما رونوشت قرار به‌گونه‌ای که در ثنا برای متهم نمایش داده شود ابلاغ شود، بیان نکرده و رویه‌ها در دادسراها و استان‌ها متفاوت است، هرچند بسیاری از حقوقدانان ابلاغ آن به طرفین را از لوازم دادرسی عادلانه می‌دانند.
آیا حتما تخلف رخ داده است؟
با توجه به توضیحات فوق، «عدم مشاهده» قرار جلب به دادرسی در سامانه، به‌تنهایی دلیل قطعی بر «عدم صدور» آن نیست و ممکن است قرار در گردش کار داخلی پرونده (فیزیکی یا در بخش‌هایی که برای طرفین قابل رؤیت نیست) موجود باشد.
اگر پس از مطالعه کامل پرونده (در دبیرخانه شعبه یا دفتر دادگاه) احراز شود که هیچ برگ مستقل یا تصمیمی تحت عنوان قرار جلب به دادرسی یا قرار نهایی مشابه صادر نشده و صرفا کیفرخواست تنظیم شده است، این امر از نظر شکلی خلاف ساختار مقرر در ماده ۲۶۵ و گزارش‌های تحلیلی همین فصل تلقی میشود و می‌تواند مبنای ایراد دفاعی و حتی شکایت انتظامی از مقام قضایی باشد.
چه اقدامی در دادگاه انجام دهید؟
در جلسه اول دادگاه می‌توانید به‌طور صریح ایراد کنید که «در پرونده، قرار نهایی (جلب به دادرسی) ملاحظه نشده و صدور کیفرخواست فاقد مبنای قرار است» و از دادگاه بخواهید سوابق دادسرا را مطالبه و در صورت احراز نقص، پرونده را جهت تکمیل تشریفات به دادسرا اعاده کند.
همچنین می‌توانید با مراجعه به شعبه دادسرا یا دفتر دادگاه، درخواست دسترسی و تصویر از صفحات مربوط به قرارها و گردش کار پس از ختم تحقیقات را مطرح کنید و در صورت احراز تخلف جدی (مثلا صدور کیفرخواست بدون هیچ قرار نهایی)، موضوع را از طریق دادسرای انتظامی قضات پیگیری کنید؛ در عین حال، حتما دفاع ماهوی خود را درباره اتهام «تحصیل مال از طریق نامشروع» نیز به‌طور کامل و مستند ارائه کنید تا حق دفاع شما محفوظ بماند.
