سلام وقت بخیر
با توضیحی که دادید، اگر روی سفته «امضا» هم زده باشید، از نظر حقوق ایران این برگه در حکم «سفته سفیدامضا» است و دارنده می‌تواند بقیه قسمت‌ها (مبلغ، تاریخ، گیرنده) را خودش پر کند و حتی زودتر از تاریخی که شفاهی با هم قرار گذاشته‌اید آن را به جریان بیندازد؛ اثبات سوءاستفاده در این حالت بر عهده شماست. اگر اصلا امضایی در سفته نیست و فقط نام و اثر انگشت شماست، این برگه معمولا به عنوان سفته تجاری کامل قابل اجرا نیست و طلبکار برای وصول باید از مسیر «دعوی عادی» و با ادله تکمیلی اقدام کند، نه با امتیازات کامل سفته.
۱. اصل ماجرا: سفته سفیدامضا یعنی چه؟
در حقوق ایران سفته‌ای که فقط امضا یا اثر انگشت صادرکننده را دارد و سایر مندرجات مثل مبلغ، تاریخ یا نام گیرنده بعدا تکمیل می‌شود، در عمل «سفته سفیدامضا» نامیده می‌شود. رویه و دکترین حقوقی می‌گویند وقتی کسی چنین سفته‌ای را امضا میکند، فرض بر این است که به دارنده، وکالت ضمنی داده تا جاهای خالی را مطابق توافق تکمیل و از سفته استفاده کند.
دادگاه‌ها هم در آرای متعدد تاکید کرده‌اند که سفیدامضا بودن سفته، به‌خودی‌خود از اعتبار سند تجاری کم نمی‌کند و صرفا می‌تواند بحث اثبات سوءاستفاده را باز کند. بنابراین اصل بر این است که اگر امضا وجود داشته باشد، سفته قابل استناد و مطالبه است، ولو اینکه در زمان تحویل، بخش‌هایی از آن خالی بوده است.
۲. پر کردن سفته بدون دست‌خط شما
قانون هیچ‌جا شرط نکرده که همه مندرجات سفته حتما باید با دست‌خط صادرکننده نوشته شود؛ شرط اساسی، «امضا یا مهر» متعهد است. به همین دلیل در منابع حقوقی صراحتا آمده که در سفیدامضا، قانون‌گذار فرض میکند شما به دارنده، اختیار تکمیل قسمت‌های خالی را داده‌اید و پر کردن مبلغ، تاریخ و نام گیرنده توسط او، در اصل اعتبار سفته اشکال ایجاد نمی‌کند.
البته این اختیار مطلق نیست؛ اگر دارنده مبلغی بیشتر از بدهی واقعی یا شرایطی کاملا برخلاف توافق شفاهی بنویسد، شما می‌توانید در دادگاه هم از نظر مدنی (اعتراض به مبلغ و شرایط) و هم از نظر کیفری به عنوان سوءاستفاده از سفیدامضا علیه او طرح دعوی کنید. اما اثبات این سوءاستفاده نیاز به دلیل (شاهد، پیامک، قرارداد، رسید پرداخت و… ) دارد.
۳. نبود تاریخ و امکان مطالبه زودتر از قرار شفاهی
طبق تحلیل‌های حقوقی، اگر روی سفته «تاریخ پرداخت» نوشته نشود، این سفته در حکم «عندالمطالبه» است؛ یعنی دارنده می‌تواند هر زمان اراده کرد، تاریخی برای آن درج کند و بر همان مبنا مطالبه را شروع کند. برخی منابع هم می‌گویند ممکن است چنین سفته‌ای از نظر «تجاری بودن» دچار اشکال شود، اما همچنان به‌عنوان سند عادی برای مطالبه دین قابل استناد است.
در نتیجه، اگر روی برگه تاریخ سررسید ننوشته‌اید، از نظر شکلی این امکان برای دارنده هست که تاریخ نزدیک یا حتی فوری روی سفته درج کند و دادخواست «مطالبه وجه سفته» بدهد، بدون اینکه ملزم به رعایت تاریخ شفاهی توافق‌شده با شما باشد. شما می‌توانید در دفاع، به توافق شفاهی و اوضاع‌واحوال (مثلا قرار قسط‌بندی یا سررسید مشخص) استناد کنید، اما بار اثبات این ادعا بر عهده شما خواهد بود.
۴. مرز «استفاده» و «سوءاستفاده» از سفیدامضا
ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) صراحتا سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا را جرم دانسته و برای آن حبس پیش‌بینی کرده است. منظور از سوءاستفاده این است که مثلا سفته را برای تضمین حسن انجام کار یا تا مبلغ و تاریخ معینی سپرده‌اید، اما دارنده برخلاف آن توافق، رقم یا تاریخی می‌نویسد که قرار نبوده و به ضرر شماست.
اگر بتوانید ثابت کنید سفته فقط بابت تضمین یا تا مبلغ مشخصی بوده و طرف مقابل فراتر از آن از سفته استفاده کرده، هم می‌توانید شکایت کیفری سوءاستفاده از سفیدامضا مطرح کنید و هم در دعوای حقوقی، کاهش مبلغ یا بی‌اعتباری اقدام او را بخواهید. اما در عمل، دادگاه‌ها بدون مدرک مکتوب یا شاهد قوی، به‌سختی ادعای صرفا شفاهی را می‌پذیرند.
۵. وضعیت خاص شما: فقط نام، نام‌خانوادگی و اثر انگشت
بر اساس دیدگاه غالب حقوقی و مطابق قانون تجارت، برای اینکه سفته به عنوان «سند تجاری» معتبر باشد، امضای متعهد شرط اصلی است و اثر انگشت به تنهایی جایگزین امضا در سفته به شمار نمی‌آید. در مقالات تخصصی صراحتا گفته شده «سفته‌ای که امضا ندارد، حتی اگر اثر انگشت داشته باشد، قابلیت اجرایی به عنوان سفته را ندارد».
به همین خاطر، اگر واقعا هیچ امضایی روی سفته نزده‌اید و فقط اثر انگشت وجود دارد، احتمال قوی این است که دادگاه آن را سفته تجاری کامل نداند و دارنده نتواند با تشریفات ویژه سفته (مثل واخواست به‌موقع و طرح دعوا بر مبنای سند تجاری) از آن استفاده کند. با این حال، همین برگه با اثر انگشت و ذکر نام شما می‌تواند در حد یک «سند عادی» یا دست‌کم اماره‌ای بر وجود بدهی مطرح شود و طلبکار همراه با دلایل دیگر (قرارداد، رسید واریز، شهادت شهود، پیام‌ها) از آن برای اثبات طلب استفاده کند.
۶. در عمل چه کار کنید؟
اگر نگران هستید که طرف مقابل مبلغ یا تاریخی خلاف توافق روی سفته بنویسد، بهترین کار این است که تمام شواهد توافق خود را جمع کنید؛ مثلا پیامک‌ها، چت‌ها، رسیدهای واریز و هر نوشته‌ای که نشان دهد مبلغ واقعی بدهی و موعد بازپرداخت چه بوده است. می‌توانید از طریق ارسال اظهارنامه رسمی هم به او اعلام کنید که این سفته بابت چه مبلغ و تا چه تاریخی صادر شده تا در آینده به عنوان قرینه به نفع شما مورد استناد قرار گیرد.
در صورت توان مالی، تسویه را از طریق انتقال بانکی با شرح «بابت تسویه وام مربوط به سفته شماره…» انجام دهید و رسید را نگه دارید تا اگر او بعدا روی سفته اقدام کرد، بتوانید پرداخت دین را ثابت کنید. اگر هم‌اکنون طرف مقابل شروع به تهدید و اعمال فشار کرده، حتما با یک وکیل یا مشاور حقوقی در شهر خودتان مشورت حضوری بگیرید تا با توجه به اینکه دقیقا امضا زده‌اید یا نه، مبلغ واقعی بدهی و شواهد موجود، بهترین راهکار دفاعی برای شما طراحی شود.
اگر بخواهد فشار بیاورد و سفته را زودتر از موعد شفاهی به جریان بیندازد، از نظر شکلی (به‌خصوص اگر امضا وجود داشته باشد) ابزار این کار را دارد، اما شما هم در برابر، امکان طرح دفاع مدنی و حتی شکایت کیفری سوءاستفاده از سفیدامضا را دارید؛ قوت یا ضعف این دفاع کاملا به مدارکی که امروز جمع می‌کنید بستگی خواهد داشت.
