سلام
بله، بر اساس قوانین ایران، دریافت سود ثابت و از پیش تعیینشده بر روی مبلغ قرض داده شده، ربا یا نزول محسوب میشود و جرم است، حتی اگر میزان آن مشابه سودی باشد که بانکها پرداخت میکنند.
تعریف قانونی ربا
بر اساس ماده ۵۹۵ قانون مجازات اسلامی، هر نوع توافقی بین دو یا چند نفر تحت هر قراردادی (مانند بیع، قرض، صلح و امثال آن) که در آن شرط شود مبلغ یا جنسی بیشتر از آنچه پرداخت یا معامله شده، دریافت گردد، ربا و جرم شناخته میشود. این قانون هم ربادهنده، هم رباگیرنده و هم واسطه بین آنها را مجرم میشناسد.
ارکان ربای قرضی
ربای قرضی، یعنی ربا در قرارداد قرض، دارای سه رکن اصلی است:
قرارداد از نوع قرض باشد.
مبلغ یا شرط اضافهای (زیاده) در آن وجود داشته باشد.
این مبلغ یا شرط اضافه، از ابتدا شرط شده باشد.
اگر این سه شرط در معاملهای وجود داشته باشند، آن معامله ربوی محسوب میشود.
نکات مهم:
مقدار سود: کم یا زیاد بودن میزان سود، ثابت یا متغیر بودن آن، و یا حتی از پیش تعیین شدن آن به تنهایی معیار اسلامی برای تشخیص ربا نیست. مسئله اصلی، ماهیت قرارداد و شرط اضافه در قرارداد قرض است.
قرارداد قرض: در اسلام، قرارداد قرض یک قرارداد خیرخواهانه و غیرانتفاعی تلقی میشود و هرگونه شرط سود در آن، معامله را ربوی میکند.
تفاوت با سود بانکی: اگرچه بانکها نیز سود پرداخت میکنند، اما سیستم بانکی (حداقل در تئوری) باید بر اساس عقود اسلامی مانند مضاربه، مشارکت و جعاله عمل کند که در آنها سود از پیش تعیینشده و قطعی به معنای رایج در قرض، وجود ندارد یا نباید داشته باشد. برخی از فقها و حقوقدانان معتقدند که تعیین نرخ سود قطعی توسط بانکها نیز میتواند مصداق ربا باشد. اما در مورد قرض بین اشخاص حقیقی، اگر شما پولی را به کسی قرض بدهید و شرط کنید که مثلا ۲۳ درصد سود دریافت کنید، این عمل با تعریف قانونی و شرعی ربا مطابقت دارد.
بنابراین، دریافت ۲۳ درصد سود ثابت بر روی پولی که به شخص دیگری قرض دادهاید، از نظر قانونی ربا محسوب میشود و مرتکبین آن علاوه بر رد اضافه مال به صاحبش، به مجازاتهایی نظیر حبس، شلاق و جزای نقدی محکوم میشوند.