سلام
بله، اگر شاکی شهود خود را برای اثبات ادعا معرفی کرده باشد، مقام قضایی (دادیار یا بازپرس) وظیفه قانونی دارد که اظهارات آنان را استماع کند. صرف‌نظر کردن از احضار شهود معرفی‌شده و صدور قرار منع تعقیب بدون شنیدن اظهارات آنها، تخلف محسوب میشود و حق اعتراض برای شاکی محفوظ است.
در ادامه توضیحات حقوقی و مستندات قانونی این موضوع ارائه شده است:
۱. وظیفه قانونی بازپرس/دادیار در احضار شهود
طبق ماده ۲۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری، بازپرس (یا دادیار) مکلف است در سه حالت شهود را احضار کند:
به تشخیص خود بازپرس.
با معرفی شاکی.
به تقاضای متهم.
بنابراین، وقتی شما به عنوان شاکی، شهود خود را با مشخصات کامل معرفی کرده‌اید، این مصداق "معرفی شاکی" است و بازپرس نمیتواند به صرف اینکه "شاکی دوباره درخواست نکرده" یا "لازم ندیدم"، از احضار آنها خودداری کند، مگر اینکه موضوع را کاملا غیرمرتبط تشخیص دهد که باید آن را مستدل در پرونده قید کند. رسیدگی به دلایل شاکی از وظایف اصلی مرحله تحقیقات مقدماتی است.
۲. اعتبار قرار منع تعقیب صادر شده
اگر دادیار یا بازپرس بدون احضار و تحقیق از شهود معرفی‌شده، اقدام به صدور «قرار منع تعقیب» (به دلیل فقدان ادله) نماید، تحقیقات او ناقص محسوب میشود.
راهکار: شما میتوانید ظرف مهلت قانونی (۱۰ روز برای افراد مقیم ایران) به این قرار اعتراض کنید.
نتیجه اعتراض: پرونده به دادگاه کیفری ارسال میشود و اگر قاضی دادگاه ببیند که شهود معرفی شده‌اند اما تحقیق نشده‌اند، قرار منع تعقیب را نقض کرده و پرونده را برای «تکمیل تحقیقات» (یعنی احضار شهود) به دادسرا بازمی‌گرداند.
۳. آیا این کار تخلف یا جرم است؟
بین تخلف انتظامی و جرم کیفری تفاوت وجود دارد:
تخلف انتظامی (بسیار محتمل): بی‌توجهی به دلایل ابرازی شاکی (از جمله عدم استماع شهادت شهود) و صدور رای بدون رسیدگی کامل، یکی از مصادیق بارز تخلف انتظامی قضات است. این عمل معمولا تحت عنوان «عدم رسیدگی به دلایل» یا «نقص در تحقیقات» قابل شکایت در دادسرای انتظامی قضات است.
جرم کیفری (بعید): این عمل معمولا «جرم» (که مجازات زندان یا جریمه کیفری داشته باشد) محسوب نمیشود، مگر اینکه ثابت شود قاضی با سوءنیت خاصی (مانند تبانی با متهم یا رشوه) عمدا از احضار شهود خودداری کرده است که اثبات آن نیازمند دلایل جداگانه است.
۴. تاثیر «قابل گذشت» بودن جرم
اینکه جرم «قابل گذشت» است، تنها به این معنی است که شروع و ادامه تعقیب منوط به شکایت شاکی است و هر لحظه شاکی رضایت دهد، پرونده بسته میشود. اما تا زمانی که شاکی رضایت نداده است، تکلیف مقام قضایی در رسیدگی و جمع‌آوری دلایل (از جمله احضار شهود) دقیقا مانند جرائم غیرقابل گذشت است و هیچ تفاوتی در وظیفه قاضی ایجاد نمیکند. عدم پیگیری مجدد شاکی، رافع مسئولیت قاضی در رسیدگی به دلایلی که قبلا در پرونده ثبت شده نیست.
نتیجه‌گیری:
بازپرس وظیفه داشته شهود را احضار کند. اگر قرار منع تعقیب صادر شده، فورا به آن اعتراض کنید و در متن اعتراض بنویسید: «با وجود معرفی شهود، بازپرس محترم بدون استماع اظهارات آنان و به صورت غیرموجه اقدام به صدور قرار نموده و تحقیقات ناقص است.»
