سلام
بر اساس قانون فعلی، شورای حل اختلاف فقط برای صلح و سازش در جرایم قابل گذشت مثل توهین وارد میشود و صلاحیت صدور حکم محکومیت کیفری را ندارد؛ در صورت عدم سازش، پرونده باید به مرجع قضایی صالح (معمولا دادسرا و سپس دادگاه کیفری دو) ارسال شود، مگر این‌که نوع خاصی از توهین باشد که در لیست محدود جرایم دادگاه صلح ذکر شده است.
ماهیت جرم توهین پیامکی
توهین به اشخاص عادی، از جمله از طریق پیامک و تلفن، مشمول ماده ۶۰۸ تعزیرات قانون مجازات اسلامی بوده و جرم قابل تعقیب کیفری محسوب میشود.
این جرم در عین حال «قابل گذشت» است؛ یعنی با شکایت شما شروع میشود و هر زمان گذشت کنید، تعقیب و اجرای حکم متوقف میشود.
نقش شورای حل اختلاف در توهین
طبق قانون شوراهای حل اختلاف و رویه موجود، در جرایم قابل گذشت مانند توهین، تهدید و توهین پیامکی، ابتدا پرونده برای تلاش در صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع میشود.
شورا در این‌گونه پرونده‌ها وظیفه دارد بین شما و متهم میانجی‌گری کند و در صورت حصول توافق، «گزارش اصلاحی» صادر کند؛ شورا اصولا مرجع صدور حکم محکومیت کیفری (حبس، جزای نقدی و…) نیست.
اگر شما در جلسه شورا صراحتا اعلام کنید که حاضر به سازش و گذشت نیستید، شورا مکلف است پس از ثبت عدم سازش، پرونده را برای رسیدگی ماهوی به مرجع قضایی صالح ارسال کند.
بنابراین درخواست درست در شورا، «عدم تمایل به سازش و ارجاع پرونده به مرجع قضایی صالح» است، نه درخواست صدور حکم محکومیت توسط خود شورا.
دادگاه صلح چیست و چه زمانی وارد میشود؟
بر اساس قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ و آیین‌نامه ۱۴۰۳، نهادی به نام «دادگاه صلح» ایجاد شده که شعبه‌ای از دادگاه‌های عمومی است و رسیدگی قضایی و صدور رای را در بخشی از دعاوی حقوقی و کیفری بر عهده دارد.
طبق این قانون، رسیدگی به جرایم احصاء شده در ماده ۱۲، مستقیما و بدون صدور کیفرخواست در دادگاه صلح انجام میشود و شورای حل اختلاف فقط در صورت ارجاع برای سازش، نقش میانجی دارد.
فهرست جرایم کیفری در صلاحیت دادگاه صلح محدود است و در آن، عنوان «توهین به وکیل دادگستری» به طور خاص ذکر شده است، نه هر نوع توهین به اشخاص عادی.
بنابراین صرف این‌که موضوع پرونده توهین است، به‌طور خودکار به معنای صلاحیت دادگاه صلح نیست؛ فقط اگر نوع توهین دقیقا در میان جرایم مشخص‌شده (مثل توهین به وکیل حین انجام وظیفه) باشد، دادگاه صلح مرجع رسیدگی و صدور حکم خواهد بود.
مرجع اصلی رسیدگی: دادسرا و دادگاه کیفری دو
منابع حقوقی و رویه‌ای تصریح می‌کنند که در حالت عادی، مرجع صالح برای رسیدگی به جرم توهین نسبت به اشخاص عادی، دادسرای عمومی و انقلاب و پس از آن دادگاه کیفری دو است.
تفاوت دارد با برخی مصادیق خاص توهین (مثلا نسبت به مقامات موضوع قوانین خاص یا توهین به وکیل دادگستری) که ممکن است در صلاحیت مراجع دیگری مانند دادگاه صلح یا دادگاه انقلاب باشند، اما توهین معمولی پیامکی به یک فرد عادی اصولا در صلاحیت دادگاه کیفری دو است.
از منظر آیین دادرسی، در جرایم عادی توهین، ابتدا دادسرا تحقیقات، استعلامات (از اپراتور تلفن همراه و…) و بازجویی‌ها را انجام می‌دهد و در صورت احراز دلایل کافی، کیفرخواست علیه متهم صادر و پرونده به دادگاه کیفری دو ارسال میشود.
تنها در جرایم محدود و تصریح‌شده قانون شوراهاست که دادگاه صلح بدون کیفرخواست مستقیما رسیدگی میکند؛ توهین ساده به اشخاص عادی در این فهرست نیامده است.
پاسخ مشخص به سؤالات شما
۱. در شورای حل اختلاف، شما می‌توانید و بهتر است صریحا درخواست کنید که چون حاضر به سازش نیستید، پرونده جهت ادامه تعقیب کیفری به «مرجع قضایی صالح» ارسال شود؛ شورا خود حق صدور حکم محکومیت برای جرم توهین را ندارد.
۲. این‌که پرونده پس از شورا به «دادگاه صلح» برود یا «دادگاه کیفری دو»، بستگی به نوع اتهام دارد؛ در توهین معمولی پیامکی به یک شخص عادی، مرجع نهایی رسیدگی و صدور حکم، همان دادگاه کیفری دو (پس از تحقیقات دادسرا) است، نه دادگاه صلح.
۳. تنها اگر موضوع توهین شما از مصادیق خاص مندرج در لیست جرایم دادگاه صلح (مثل توهین به وکیل دادگستری در حین انجام وظیفه) باشد، می‌توان انتظار داشت که پس از طی مرحله شورا، مستقیما در دادگاه صلح رسیدگی و حکم محکومیت صادر شود.
