با سلام و احترام،
در پاسخ به پرسش شما در خصوص امکان شکایت خانواده همسر به دلیل فریب و تدلیس در ازدواج، موضوع از دو جنبه حقوقی و کیفری قابل بررسی است. به طور خلاصه، حق اصلی شکایت و اقدام قانونی در مورد تدلیس در ازدواج متعلق به شوهر (فریب‌خورده) است و خانواده او به طور مستقل نمی‌توانند در این خصوص اقامه دعوی کنند، اما تحت شرایطی خاص ممکن است بتوانند اقداماتی انجام دهند.
در ادامه، جزئیات حقوقی این موضوع تشریح می‌شود.
حق شکایت در تدلیس و فریب در ازدواج
بر اساس قوانین ایران، تدلیس یا فریب در ازدواج زمانی رخ می‌دهد که یکی از طرفین با اعمال متقلبانه یا پنهان کردن عیوب و نقایص خود، طرف مقابل را به ازدواج ترغیب کند. در سناریوی مطرح‌شده، مواردی مانند ادعای دروغین داشتن مدرک پزشکی و پنهان کردن گذشته، مصداق تدلیس محسوب می‌شود.
چه کسی حق شکایت دارد؟
حقوق قانونی ناشی از تدلیس در ازدواج اصولا برای طرفی است که فریب خورده و به طور مستقیم وارد آن عقد شده است. در این مورد، فقط شوهر به عنوان یکی از طرفین اصلی عقد نکاح، ذی‌نفع اصلی برای طرح شکایت محسوب می‌شود. خانواده شوهر، به دلیل اینکه طرف قرارداد ازدواج نیستند، حق طرح دعوای فسخ نکاح یا شکایت کیفری تحت عنوان فریب در ازدواج را ندارند.
اقدامات قانونی که شوهر میتواند انجام دهد:
شوهر به عنوان فرد فریب‌خورده میتواند از دو مسیر حقوقی و کیفری اقدام کند:
مسیر حقوقی: درخواست فسخ نکاح
شوهر میتواند به استناد تدلیس همسر (مانند دروغ گفتن در مورد شغل و باکره بودن)، از دادگاه خانواده تقاضای فسخ نکاح کند.
نکته مهم: این حق باید به‌محض اطلاع از فریب اعمال شود، در غیر این صورت ممکن است حق فسخ از بین برود.
برای این کار، باید ابتدا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست فسخ نکاح به دلیل تدلیس را ثبت کند.
مسیر کیفری: شکایت از جرم فریب در ازدواج
بر اساس ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی، هر یک از زوجین که قبل از عقد، طرف مقابل را با امور واهی مانند داشتن تحصیلات عالی، موقعیت اجتماعی خاص و... فریب دهد، مجرم شناخته می‌شود.
مجازات این جرم، حبس تعزیری از سه ماه تا دو سال است.
شوهر میتواند با تنظیم شکواییه در دادسرا، این موضوع را پیگیری کند.
آیا خانواده همسر هیچ حقی برای شکایت ندارد؟
خانواده همسر نمی‌توانند به دلیل "فریب در ازدواج" یا "خدشه‌دار شدن آبرو" به طور مستقیم علیه عروس خود شکایت کنند. با این حال، در شرایط بسیار خاصی ممکن است بتوانند اقدام کنند:
وقوع جرم مستقل علیه خانواده: اگر زن علاوه بر فریب شوهر، جرم مستقلی مانند کلاهبرداری مالی یا جعل اسناد را مستقیما علیه خانواده شوهر مرتکب شده باشد، آن‌ها میتوانند برای آن جرم مستقل شکایت کنند. مثلا اگر با جعل عنوان پزشک، پولی از خانواده برای سرمایه‌گذاری دریافت کرده باشد.
شکایت از جرایم عمومی: اگر رفتار زن پس از ازدواج مصداق جرایم عمومی مانند ایجاد مزاحمت یا اخلال در نظم عمومی باشد، امکان شکایت تحت آن عناوین وجود دارد، اما این موضوع ارتباط مستقیمی با تدلیس در ازدواج ندارد.
تغییر پوشش و رفتار زن پس از ازدواج، هرچند باعث ناراحتی و سرافکندگی خانواده شود، به خودی خود یک جرم مستقل برای طرح شکایت از سوی خانواده محسوب نمی‌شود. قانون این موارد را در چارچوب روابط خصوصی زوجین می‌بیند و راهکار اصلی را حق فسخ یا طلاق برای شوهر قرار داده است.
نتیجه‌گیری:
در مورد مطرح‌شده، مسیر اصلی و قانونی برای اقدام، از طریق شوهر است. او میتواند هم برای فسخ ازدواج و هم برای مجازات کیفری همسرش به دلیل فریب اقدام کند. خانواده ایشان به تنهایی نمی‌توانند شاکی پرونده "فریب در ازدواج" باشند، مگر اینکه بتوانند وقوع جرم مستقلی را علیه خودشان اثبات کنند.
