سلام
بله، نوشتن جمله‌ی «حق انتخاب مسکن مشترک با توافق هر دو طرف است» در عقدنامه صحیح و معتبر است. با این حال، این شرط دارای نکات حقوقی مهمی است که باید از آن‌ها آگاه باشید.
اصل قانونی در تعیین محل سکونت
بر اساس ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی ایران، اصل بر این است که اختیار تعیین محل سکونت با شوهر است و زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند، سکونت نماید. این حق یکی از آثار ریاست مرد بر خانواده محسوب میشود.
با این وجود، قانون این امکان را به زوجین داده است که برخلاف این قاعده توافق کنند. این توافق به عنوان «شرط ضمن عقد» در عقدنامه ثبت میشود و برای طرفین لازم‌الاجراست.
اعتبار شرط «توافق طرفین» و ریسک‌های آن
شرطی که شما ذکر کردید، یعنی واگذاری حق انتخاب مسکن به «توافق طرفین»، از نظر قانونی معتبر است و در عقدنامه قابل درج است. این شرط نشان‌دهنده تمایل زوجین برای تصمیم‌گیری مشترک است.
اما ریسک اصلی این شرط زمانی مشخص میشود که زوجین نتوانند به توافق برسند. بر اساس یک رای دادگاه تجدیدنظر، در صورتی که زوجین برای انتخاب محل سکونت به توافق نرسند، این شرط «کان لم یکن» (یعنی انگار که از ابتدا وجود نداشته) تلقی میشود. در این حالت، قانون به اصل خود بازمی‌گردد و در نهایت، نظر مرد تعیین‌کننده خواهد بود.
به عبارت دیگر، اگرچه این شرط برای تشویق به همکاری و توافق خوب است، اما در صورت بروز اختلاف، ضمانت اجرایی قوی برای زن ایجاد نمی‌کند و اختیار نهایی دوباره به مرد بازمی‌گردد.
راه‌حل‌های جایگزین و پیشنهادات
برای جلوگیری از مشکلات احتمالی و ایجاد یک شرط مستحکم‌تر، می‌توانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:
واگذاری کامل حق به زوجه: یک گزینه روشن‌تر و قوی‌تر، واگذاری کامل اختیار تعیین مسکن به زن است. در این حالت، عباراتی مانند «اختیار تعیین محل سکونت با زوجه است» در عقدنامه درج میشود. با این شرط، زن میتواند شهر و منزل مورد نظر خود را (متناسب با شان اجتماعی طرفین) انتخاب کند و مرد موظف است آن را فراهم نماید.
نحوه نگارش دقیق شرط: برای جلوگیری از تفسیرهای متفاوت در دادگاه، شرط خود را بسیار دقیق و شفاف بنویسید. به جای عبارات کلی، جزئیات را مشخص کنید.
نمونه‌هایی برای نگارش دقیق شرط:
تعیین شهر: «محل سکونت زوجین در شهر تهران خواهد بود و زوج بدون رضایت کتبی زوجه مجاز به تغییر آن نیست.»
استقلال مسکن: «زوج موظف است برای زوجه مسکن مستقل تهیه کند و زوجه ملزم به سکونت با خانواده زوج نمی‌باشد.»
توافق با تعیین داور: برای حل مشکل عدم توافق، می‌توانید یک راهکار مشخص کنید: «تعیین یا تغییر محل سکونت مشترک با توافق کتبی زوجین خواهد بود. در صورت بروز اختلاف، رای داور مرضی‌الطرفین (داور منتخب دو طرف) برای طرفین لازم‌الاجرا است.»
در نهایت، درج شرط «توافق طرفین» کاملا صحیح است، اما برای اطمینان از حفظ حقوق در زمان اختلاف، بهتر است یا حق را به طور کامل به زوجه واگذار کنید یا سازوکار مشخصی برای حل اختلاف (مانند داوری) در متن شرط پیش‌بینی نمایید.
