سلام 🌿
خلاصه‌ی جواب:
بله؛ درصورتی‌که محکوم‌علیه (متهم) جزای نقدی را نپردازد و مالی هم از او به دست نیاید، قاضی اجرای احکام او را «به حبس بدل از جزای نقدی» می‌فرستد و بابت هر روزی که در زندان می‌ماند، مبلغی از جزای نقدی کسر میشود تا بدهی صفر شود یا سقف مدت حبس بدل تکمیل گردد. جزئیات قانونی و رویه عملی را در ادامه می‌بینید:
─────────────────────────────
۱) روند قانونی مرحله‌به‌مرحله
─────────────────────────────
۱. صدور اجراییه: پس از قطعیت رای، اجرای احکام ابلاغ می‌کند در مهلت ۱۰ روز جزای نقدی پرداخت شود.
۲. بررسی اعسار یا تقسیط: اگر محکوم ادعای ناتوانی کند، می‌تواند تقاضای تقسیط یا اعسار بدهد (ماده ۳۰ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲).
۳. جست‌وجوی مال: اجرای احکام استعلام اموال، حساب بانکی و… را می‌گیرد؛ اگر مالی یافت نشود یا محکوم نپردازد، مرحله بعد آغاز میشود.
۴. صدور حکم جلب: دستور جلب صادر، متهم دستگیر و تحویل زندان میشود.
۵. حبس بدل از جزای نقدی: تا زمانی که تمام جزا پرداخت یا به‌واسطه ماندن در زندان تهاتر شود.
─────────────────────────────
۲) نرخ تهاتر جزای نقدی با مدت حبس
─────────────────────────────
بر اساس ماده ۳۱ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و اصلاحات بعدی:
الف) در جرایم تعزیری درجه ۱ تا ۵
• معادل ۱۰۰٬۰۰۰ ریال (۱۰ هزار تومان) از جزا = ۱ روز حبس.
• سقف حبس بدل: ۵ سال.
ب) در جرایم تعزیری درجه ۶ تا ۸
• معادل ۵۰٬۰۰۰ ریال (۵ هزار تومان) از جزا = ۱ روز حبس.
• سقف حبس بدل: ۳ ماه.
(قاضی می‌تواند در محدوده این دو نرخ، با توجه به وضعیت محکوم عدد دقیق را تعیین کند. در عمل بسیاری از شعب همان ۱۰ هزار تومان در روز را ملاک می‌گیرند.)
مثال:
جزای نقدی = ۳۰ میلیون تومان
هر روز ۱۰ هزار تومان تهاتر ⇒ ۳۰۰۰ روز ≈ ۸ سال و ۲ ماه
ولی چون سقف حبس بدل درجه ۵ «۵ سال» است، بیش از ۵ سال در زندان نمی‌ماند؛ مابقی بدهی ساقط میشود. به‌محض اینکه خانواده یا خودش هر مقدار از جزا را حین تحمل حبس بپردازد، به همان نسبت از روزهای حبس کاسته و آزاد میشود.
─────────────────────────────
۳) نکات کاربردی برای شاکی
─────────────────────────────
• صدور جلب و اعزام به زندان فقط در صورتی است که اجرای احکام واقعا به «عدم پرداخت + عدم دسترسی به اموال» برسد؛ اگر محکوم مالی پیدا شود، اول توقیف مال انجام میشود.
• شما (شاکی) می‌توانید با ارائه نشانی محل سکونت یا کار محکوم، به اجرای احکام کمک کنید تا دستور جلب سریع‌تر اجرا شود.
• اگر در میان تحمل حبس، محکوم یا بستگانش کل یا بخشی از جزا را بپردازند، فورا آزاد میشود (حبس بدل به هیچ وجه جنبه انتقامی ندارد؛ صرفا وسیله وصول جزاست).
• پس از گذراندن یک‌سوم مدت حبس بدل، محکوم می‌تواند تقاضای آزادی مشروط کند؛ قاضی اجرای احکام نظر می‌دهد ولی شاکی نیز حق دارد مخالفت یا موافقت خود را اعلام کند.
─────────────────────────────
۴) پرسش‌های رایج
─────────────────────────────
۱) «اگر بعد از زندانی‌شدن مالی کشف شود چه؟»
– اجرای احکام می‌تواند مال را توقیف و جزای نقدی را وصول کند و محکوم فورا آزاد میشود.
۲) «می‌توان بخشی از جزا را تقسیط و بقیه را حبس بدل داد؟»
– بله؛ اگر قاضی بپذیرد. به‌طور مثال نصف جزا نقدا یا تقسیط، نصف دیگر بدل حبس.
۳) «آیا امکان تعویق یا تعلیق اجرای حکم جلب وجود دارد؟»
– فقط اگر محکوم تقاضای اعسار یا تقسیط بدهد و تا رسیدگی به آن درخواست، قاضی موقتا عملیات را متوقف کند. صرف وعده پرداخت، اجرا را متوقف نمی‌کند.
۴) «آیا حبس بدل از جزای نقدی خودش سوءسابقه دارد؟»
– بله؛ چون اجرای همان محکومیت جزای نقدی است و در گواهی سوءپیشینه تا زمان پاک‌شدن درج میشود.
─────────────────────────────
جمع‌بندی
─────────────────────────────
• اگر محکوم جزای نقدی را نپردازد و مالی هم معرفی یا کشف نشود، اجرای احکام حکم جلب صادر می‌کند.
• پس از دستگیری، به زندان اعزام میشود و بابت هر روز ماندن، مبلغی (در عمل معمولا ۱۰هزار تومان) از جزا کسر میشود تا بدهی صفر یا سقف حبس بدل پر شود.
• هر زمان بدهی را پرداخت کند (یکجا یا قسط)، همان روز آزاد میشود.
بنابراین توضیحی که واحد اجرای احکام به شما داده صحیح است. هرچه سریع‌تر اطلاعات یا اموالی از محکوم دارید ارائه کنید تا روند وصول جزای نقدی یا اعزام به زندان سرعت بگیرد. موفق باشید 🌷
