سلام
تعلق خسارت تاخیر تادیه به محکوم علیه معسر (شرح کامل و رویه قضایی)
خلاصه وضعیت شما
شما پس از محکومیت به پرداخت مبلغ معینی در دادگاه، دادخواست اعسار داده اید و دادگاه نیز حکم به قبول اعسار شما صادر کرده است. خواهان نیز مدعی پرداخت خسارت تاخیر تادیهی دین از تاریخ مطالبه تا زمان پرداخت است. سؤال این است که آیا با قبول اعسار، همچنان ملزم به پرداخت تاخیر تادیه هستید و در چه شرایطی این خسارت به شما تعلق نمی‌گیرد؟
مبنای قانونی
شرط تعلق خسارت تاخیر تادیه به محکوم علیه، «تمکن مالی» و «عدم پرداخت باوجود امکان پرداخت» است. این موضوع در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ صراحتا بیان شده است.
اثبات اعسار چه تاثیری دارد؟
اعسار مطلق: اگر دادگاه شما را به طور کامل (مطلق) معسر تشخیص دهد، یعنی توانایی پرداخت کل دین به صورت یکجا یا اقساط را ندارید، خسارت تاخیر تادیه به کل دین از تاریخ صدور حکم اعسار (یا از تاریخ تقدیم دادخواست اعسار) تعلق نمی‌گیرد. این حکم حتی بر اساس آرای وحدت رویه (مثل رای شماره ۸۲۴ دیوان عالی کشور) نیز تایید شده است.
اعسار نسبی (تقسیط): اگر دادگاه حکم به تقسیط داده باشد، یعنی شما توانایی پرداخت مبلغی را به صورت پیش قسط یا اقساط ماهیانه دارید، خسارت تاخیر تادیه نسبت به پیش قسط تعیین شده و اقساط از تاریخ حضور و مطالبه هر قسط به هر میزان که قادر به پرداخت بوده اید اما تعلل کرده اید، تعلق می‌گیرد. به عبارت دیگر، برای مبلغی که دادگاه تشخیص داده شما قادر به پرداخت آن هستید (مثلا پیش قسط)، چنانچه تاخیر کنید، خسارت تاخیر تادیه تعلق می‌گیرد و اگر دادگاه به طور کامل شما را معسر از پرداخت هر قسط دانسته باشد، خسارت تاخیر تادیه نیز تعلق نمی‌گیرد.
مبدا محاسبه توقف خسارت تاخیر تادیه
بر اساس رویه قضایی و بخشی از نظریات مشورتی اداره حقوقی، عدم تمکن از تاریخ تقدیم دادخواست اعسار محقق شده محسوب میشود؛ بنابراین اگر دادخواست اعسار خود را به موقع تقدیم کرده باشید، تعلق خسارت تاخیر تادیه (برای اعسار مطلق) از همان تاریخ توقف می یابد.
شرایط عدم تعلق خسارت تاخیر تادیه
ثبوت اعسار مطلق: در صورت اثبات ناتوانی مطلق از پرداخت دین، خسارت تاخیر تادیه از تاریخ صدور حکم اعسار (یا تقدیم دادخواست اعسار) به هیچ وجه تعلق نمی‌گیرد.
تقسیط و عدم تمکن نسبت به اقساط: اگر دادگاه حکم به تقسیط داده و شما نسبت به پرداخت اقساط نیز ناتوان هستید، خسارت تاخیر تادیه به آن اقساط تعلق نمی‌گیرد.
عدم تعلل در پرداخت اقساط: اگر دادگاه حکم به تقسیط داده و شما به هر دلیل نسبت به پرداخت اقساط تعلل کرده اید، اما تمکن شما نسبت به آن قسط معلوم نبوده یا دادگاه شما را از پرداخت آن مبلغ معسر دانسته، باز هم خسارت تاخیر تادیه تعلق نمی‌گیرد.
خلاصه عملیاتی
اگر دادگاه شما را به طور کامل (مطلق) معسر دانسته، از تاریخ صدور حکم اعسار (یا تقدیم دادخواست)، خسارت تاخیر تادیه تعلق نمی‌گیرد.
اگر دادگاه حکم به تقسیط داده باشد، خسارت تاخیر تادیه فقط نسبت به پیش قسط یا اقساطی که توانایی پرداخت آن را دادگاه احراز کرده و شما در پرداخت آن تعلل کردهاید، تعلق می‌گیرد.
در صورتی که دادگاه نسبت به پرداخت کل اقساط شما را نیز معسر دانسته باشد، خسارت تاخیر تادیه به هیچ وجه تعلق نمی‌گیرد.
نکته پایانی
رعایت تشریفات قانونی اعسار و تنظیم درست دادخواست بسیار مهم است. اگر دادخواست اعسار خود را به موقع تقدیم کنید و دادگاه نیز حکم به اعسار داده باشد، از همان تاریخ (یا تاریخ تقدیم دادخواست) خسارت تاخیر تادیه متوقف میشود. اگر در پرداخت اقساطی که دادگاه تشخیص داده قادر به پرداخت آن هستید تعلل کنید، آنگاه خسارت تاخیر تادیه نسبت به همان مبالغ تعلق می‌گیرد.
اگر از تاریخ تقدیم دادخواست اعسار شما تاکنون دادگاه شما را به طور مطلق یا نسبی (نسبت به اقساط) معسر از پرداخت دانسته باشد، خسارت تاخیر تادیه تعلق نمی‌گیرد.
در غیر این صورت، فقط نسبت به مبلغی که دادگاه پرداخت آن را از شما خواسته و امکان پرداخت آن را احراز کرده، خسارت تاخیر تادیه قابل مطالبه است.
