سلام
پاسخ را بر اساس مواد ۲۱۴ تا ۲۲۹ قانون آیین دادرسی مدنی (۱۳۷۹)، بخشنامه‌های قوه قضائیه و رویه موجود، طبقه‑بندی می‌کنیم:
─────────────────────────
۱) مهلت و شرایط طرح ادعای جعلیت
─────────────────────────
۱‑۱) قاعده اصلی :
ـ «انکار، تردید یا ادعای جعلیت باید در اولین جلسه دادرسی اعلام شود؛ در غیر این صورت مسموع نیست.»
۱‑۲) استثنا :
اگر «علت ادعای جعلیت» بعد از جلسه اول کشف شود، معترض حداکثر ظرف ۱۰ روز از تاریخ وقوف باید ادعا را مطرح و دلیل این تاخیر را اثبات کند.
➜ بنابراین ادعایی که ۴ ماه بعد، با «دلیل واهی و غیرقانونی» تقدیم شده، در اغلب شعب «غیر قابل استماع» شناخته میشود، مگر قاضی بپذیرد که علت جعلیت واقعا بعدا کشف شده است.
─────────────────────────
۲) آثار پذیرش یا رد «ادعای جعلیت» از سوی دادگاه
─────────────────────────
۲‑۱) اگر دادگاه ادعای جعلیت را «مسموع» بداند:
الف) مطابق ماده قانون، قرار «ارجاع امر به کارشناس» یا «تحقیق و معاینه خط» صادر می‌کند.
ب) به دارنده سند اخطار میشود اصل سند را ظرف ده روز بیاورد؛ در غیر این صورت حق استناد به آن را از دست می‌دهد
۲‑۲) اگر دادگاه ادعا را غیرمسموع تشخیص دهد:
ـ قرار رد یا عدم استماع ادعای جعلیت صادر می‌کند و دیگر اخطاری برای ارائه اصل سند فرستاده نمی‌شود.
ـ سکوت دادگاه و عدم ارسال اخطار، در عمل نشانه آن است که ادعا مسموع شناخته نشده است؛ ولی بهتر است برای اطمینان به رای یا صورت‌جلسه مراجعه کنید.
─────────────────────────
۳) نبود اصل سند در دست خوانده
─────────────────────────
۳‑۱) فرض اخطار صادر شده:
اگر اخطار بیاید و خوانده ظرف ده روز بگوید «اصل سند موجود نیست»، به استناد ماده همان قانون، سند از درجه اعتبار ساقط میشود و معترض نیازی به پیگیری جعلیت نخواهد داشت.
۳‑۲) فرض اخطار صادر نشد اما خوانده در جلسه اقرار کرد:
اقرار به «عدم وجود اصل سند» همراه با کپی بدون مطابقت با اصل، ملاک عمل دادگاه است:
• سند ارزش اثباتی نخواهد داشت.
• دادگاه دیگر تکلیفی به صدور اخطار ده‌روزه ندارد؛ زیرا موضوع منتفی شده است
─────────────────────────
۴) پاسخ به سه پرسش شما
─────────────────────────
۱) «عدم ارسال اخطار» = نوعا عدم پذیرش ادعای جعلیت، مگر در پرونده ذکر شده باشد که دلیلش مثلا ثبت سامانه‌ای یا فقدان نشانی بوده است. برای قطعیت، به «قرار یا صورت‌جلسه» مراجعه کنید.
۲) «ادعای جعلیت پس از جلسه اول» فقط وقتی پذیرفته میشود که دلیل کشف جدید ارائه و ظرف ده روز طرح شود. در غیر این صورت غیرقابل استماع است
۳) «اقرار خوانده به نبود اصل سند» کفایت می‌کند؛ به‌محض این اقرار، دادگاه دیگر اخطار نمی‌دهد و سند ارزش خود را از دست می‌دهد.
─────────────────────────
۵) توصیه عملی برای طرفین
─────────────────────────
• خواهان/معترض: اگر واقعا بعد از جلسه اول متوجه جعلیت شده‌اید، یک «لایحه تکمیلی» بدهید و دقیقا تاریخ اطلاع و دلیل کشف را همراه سوگند و یا قرائن اثبات کنید
• خوانده/دارنده سند:
– اگر اصل سند را دارید، سریع تحویل دهید تا ارزش آن محفوظ بماند.
– اگر اصل موجود نیست، اما سند الکترونیکی ثبت‌شده در سامانه ثنا یا ثبت‌آنلاین است، شناسه یکتای ثبت رسمی را ارائه دهید تا از سقوط اعتبار جلوگیری شود.
─────────────────────────
خلاصه
۱) ادعای جعلیت مطرح‌شده چهار ماه پس از اولین جلسه، در قاعده مسموع نیست؛
۲) دادگاه وقتی ادعا را بپذیرد اخطار ده‌روزه برای ارائه اصل سند می‌دهد؛ نبود اخطار، قرینه عدم پذیرش است؛
۳) اگر خوانده در جلسه بعد «اقرار» کند اصل سند در اختیارش نیست، دیگر اخطار لازم نیست و همان اقرار سند را بی‌اعتبار می‌کند.
