با سلام. بر اساس اطلاعاتی که ارائه دادید و با توجه به قوانین و رویه‌های قضایی موجود در ایران، پاسخ سوالات شما به شرح زیر است:
بله، مادرتان میتواند برای مهریه خود اقدام کند و باقیمانده سهم پدرتان از مغازه (شامل سه دانگ سرقفلی و شش دانگ مالکیت) را توقیف نماید. ادعای پدرتان مبنی بر اینکه مغازه محل درآمد ایشان است، مانع از توقیف آن برای پرداخت مهریه نخواهد شد.
در ادامه جزئیات حقوقی این موضوع توضیح داده می‌شود.
توقیف مغازه برای مهریه
طبق قوانین ایران، مهریه عندالمطالبه دینی است که به محض درخواست زن، مرد موظف به پرداخت آن است. برای وصول مهریه، زن میتواند اموال مرد را به دادگاه یا اداره ثبت معرفی کرده و درخواست توقیف آن‌ها را ارائه دهد.
سرقفلی و مالکیت به عنوان مال: هم حق سرقفلی و هم مالکیت (ملکیت) مغازه، جزو اموال و حقوق مالی محسوب می‌شوند و ارزش اقتصادی دارند. بنابراین، این اموال قابل توقیف برای پرداخت دیون، از جمله مهریه، هستند.
توقیف سهم پدر: از آنجایی که پدر شما مالک سه دانگ از سرقفلی و شش دانگ از ملکیت مغازه است، مادرتان میتواند دقیقا همین سهام را برای وصول مهریه خود توقیف کند. پس از توقیف، این اموال توسط کارشناس رسمی دادگستری قیمت‌گذاری شده و در صورت عدم پرداخت مهریه، از طریق مزایده به فروش می‌رسند تا طلب مادرتان پرداخت شود.
آیا مغازه جزو مستثنیات دین محسوب می‌شود؟
خیر. این مهم‌ترین بخش پاسخ به سوال شماست. پدر شما نمی‌تواند با استناد به اینکه مغازه محل کسب و درآمد اوست، از توقیف آن جلوگیری کند. اموالی که از توقیف برای پرداخت بدهی معاف هستند، مستثنیات دین نامیده می‌شوند. طبق ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، این موارد شامل موارد زیر است:
منزل مسکونی در شان بدهکار
اثاثیه ضروری زندگی
آذوقه مورد نیاز
وسایل و ابزار کار که برای امرار معاش ضروری است.
نکته کلیدی این است که قانون «وسایل و ابزار کار» را از توقیف معاف کرده است، نه «محل کار» را. به عبارت دیگر، ابزاری که پدرتان با آن در مغازه کار میکند (اگر برای امرار معاش ضروری باشد) قابل توقیف نیست، اما خود ملک مغازه و حق سرقفلی آن جزو مستثنیات دین به شمار نمی‌روند و کاملا قابل توقیف هستند. رویه قضایی نیز بر همین اساس است و مغازه را به عنوان یک دارایی ارزشمند، قابل توقیف برای پرداخت دیون می‌داند.
احتمال قسط‌بندی مهریه
قسط‌بندی مهریه تنها در صورتی اتفاق می‌افتد که مرد بتواند در دادگاه اعسار خود را ثابت کند؛ یعنی نشان دهد که هیچ مال و دارایی قابل توقیفی برای پرداخت یک‌جای مهریه ندارد.
در مورد پدر شما، از آنجایی که ایشان دارای اموال قابل توجهی (سه دانگ سرقفلی و شش دانگ ملکیت مغازه) هستند، دادخواست اعسار ایشان به احتمال بسیار زیاد رد خواهد شد. دادگاه ابتدا دستور به توقیف و فروش این اموال برای پرداخت مهریه می‌دهد و تنها در صورتی که پس از فروش اموال، همچنان بدهی مهریه باقی مانده باشد و پدرتان مال دیگری نداشته باشد، ممکن است برای باقیمانده بدهی حکم به قسط‌بندی داده شود.
حقوق بازنشستگی پدر
وجود حقوق بازنشستگی نیز موقعیت مادرتان را برای وصول مهریه تقویت میکند. حقوق بازنشستگی نیز یک منبع مالی محسوب می‌شود و در صورت لزوم، زن میتواند تا یک چهارم از حقوق بازنشستگی همسر خود را بابت مهریه توقیف کند (در صورتی که مرد همسر دیگری نداشته باشد). این موضوع نیز دلیلی دیگر بر عدم پذیرش ادعای اعسار پدرتان خواهد بود.
خلاصه و نتیجه‌گیری:
توقیف مغازه: مادرتان قانونا حق دارد سهم پدرتان از ملکیت و سرقفلی مغازه را برای مهریه توقیف کند.
محل درآمد بودن مغازه: این ادعا مانع توقیف مغازه نخواهد شد، زیرا مغازه جزو مستثنیات دین نیست.
قسط‌بندی: با توجه به وجود اموالی مانند مغازه و حقوق بازنشستگی، احتمال قسط‌بندی مهریه بسیار پایین است.
برای شروع فرآیند، مادرتان میتواند با در دست داشتن سند ازدواج به دفترخانه‌ای که عقد در آن ثبت شده مراجعه و درخواست صدور اجراییه برای مهریه نماید. توصیه می‌شود برای طی کردن صحیح مراحل قانونی و جلوگیری از تضییع حق، حتما از مشاوره یک وکیل متخصص در امور خانواده و مهریه بهره‌مند شوید.
