چگونه از شهود در زندان اظهارات بگیرم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام

راهنمای قدم‌به‌قدم «گرفتن شهادت رسمی از یک زندانی»
(ویژه پرونده‌های ضرب‌و‌جرح عمدی – آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲)

─────────────────────────────
۱) چرا باید شهادت را «رسمی» جمع کنید؟
• اظهارات غیررسمی (دست‑نویس، پیام، صدا) فقط «دلایل عرفی» است؛ متهم یا شاهد هر لحظه می‌تواند منکر شود.
• اگر شهادت در چهارچوب مواد ۱۹۹ تا ۲۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری، با سوگند و صورت‌جلسۀ رسمی ثبت شود، بعدا حتی اگر شاهد حرف خود را پس بگیرد، تازمانی‌که ثابت نکند «اکراه یا اشتباه فاحش» داشته، شهادت اول معتبر می‌ماند و دروغ بعدی خودش جرم است

─────────────────────────────
۲) مدارک اولیه و مشخصات لازم
• نام و نام‌خانوادگی زندانی، کدملی، محل حبس (نام زندان، اندرزگاه)، شمارۀ پرونده یا محکومیت او.
• شرح موضوعی که باید شهادت دهد (زمان، مکان، وقایع ضرب‌وجرح).
• دلیل اینکه حضورش در دادگاه ممکن نیست (حبس).
• دادگاه یا شعبۀ رسیدگی‌کننده به پرونده شما (شماره کلاسه).

─────────────────────────────
۳) درخواست کتبی به شعبه رسیدگی
در قالب یک لایحۀ ساده بنویسید:
«با استناد به مواد قانون آیین دادرسی کیفری، تقاضای استماع شهادت آقای … زندانی بند … زندان … را دارم. خواهشمند است دستور اعزام یا نیابت قضایی به قاضی ناظر زندان صادر فرمایید.»
(لایحه را در دفتر خدمات قضایی ثبت یا مستقیم به دبیرخانه شعبه تقدیم کنید.)

─────────────────────────────
۴) سه روش قانونی برای استماع شهادت زندانی

روش A) اعزام به شعبه
۱. قاضی دستور «برگه اعزام زندانی» صادر می‌کند
۲. برگه از طریق دفتر اجرا یا دفتر دادستان به زندان ابلاغ می‌شود.
۳. واحد اعزام زندان در تاریخ تعیین‌شده، شاهد را با اسکورت به دادگاه می‌آورد؛ در جلسه تحلیف می‌شود و زیر صورت‌جلسه امضا می‌کند.

روش B) تحقیقات در محل زندان (نیابت قضایی)
۱. قاضی شعبه یک «قرار نیابت» خطاب به «قاضی اجرای احکام یا دادیار ناظر زندان …» صادر می‌کند و سؤالات مشخص را می‌نویسد.
۲. قاضی ناظر زندان، در دفتر خود یا اتاق تحقیق، شاهد را حاضر می‌کند، سوگند می‌دهد، سؤالات را می‌پرسد، پاسخ را صورت‌جلسه و امضا می‌کند.
۳. صورت‌جلسه با مهر و امضای رسمی در پاکت دربسته به شعبۀ شما فرستاده می‌شود؛ این سند دقیقا حکم حضور در دادگاه را دارد

روش C) ویدئوکنفرانس
اگر زندان مجهز باشد، می‌توان با تصویب قاضی، جلسۀ آنلاین برگزار کرد؛ تصویر و صدا ضبط و در پرونده بایگانی می‌شود؛ شاهد سوگند می‌خورد و پاسخ می‌دهد.

─────────────────────────────
۵) نکته‌های مهم برای «غیرقابل‌انکار» کردن شهادت

۱. حتما درخواست «تحلیف شرعی» (سوگند) کنید. مادۀ ق.آ.د.ک: شهادت بدون تحلیف ارزش ندارد.
۲. از قاضی بخواهید سؤالات را مکتوب کند تا بعدا شاهد نتواند بگوید سؤال‌ها عوض شده.
۳. اگر احتمال فشار روی شاهد هست، درخواست کنید «جلسۀ تحقیق در حضور شما و وکیل متهم» برگزار شود تا اصل تناظر رعایت شود؛ جلوی ادعای اکراه را می‌گیرد.
۴. پس از وصول صورت‌جلسه، وقت رسیدگی بگیرید و در دادگاه بخوانید؛ اگر طرف مقابل اعتراض کرد، به مادۀ ق.م.ا (مسئولیت کیفری شهادت دروغ) استناد کنید.

─────────────────────────────
۶) اگر شاهد بعدا حرفش را پس گرفت؟
• مادۀ ق.آ.د.ک: شهادتی که با سوگند واقع شده، «بعدا قابل رجوع نیست» مگر اینکه شاهد اثبات کند در زمان شهادت «مکره یا فاقد اهلیت» بوده است.
• در عمل، دادگاه‌ها شهادت اولیه را معتبر می‌دانند و به انصراف بعدی ترتیب اثر نمی‌دهند؛ تازه شاهد به اتهام شهادت دروغ تحت تعقیب قرار می‌گیرد.

─────────────────────────────
۷) خلاصۀ قدم‌ها

۱) لایحه درخواست استماع شهادت زندانی → شعبۀ رسیدگی
۲) اخذ دستور اعزام یا نیابت قضایی
۳) تحلیف + ثبت صورت‌جلسه با امضای شاهد و قاضی
۴) الحاق سند به پرونده و قرائت در جلسه اصلی
۵) در صورت رجوع شاهد، استناد به سوگند اولیه + تهدید مادۀ ۶۵۰

با این روال، شهادت زندانی رسمی، قطعی و تقریبا غیرقابل برگشت خواهد بود. موفق باشید 🌺