آیا قرار امتناع از رسیدگی به دادخواست صحیح است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و احترام 🌷
نگرانی شما طبیعی است؛ وقتی قاضی «قرار امتناع از رسیدگی» می‌دهد، تا مدت کوتاهی در سامانه هیچ پیامکی نمی‌آید و پرونده از نظر ظاهر “بلاتکلیف” می‌شود. در ادامه فرآیند قانونی و کارهایی را که می‌توانید انجام دهید، قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهم.

────────────────────
۱) چرا قاضی به استناد بند «د» مواد ۹۱ و ۹۲ امتناع کرده است؟
────────────────────
ماده ۹۱ ق.آ.د.م (بند د)
«چنانچه قاضی قبلا در همان دعوا یا دعوای مرتبط رای یا قراری صادر کرده باشد، باید از رسیدگی امتناع کند.»

ماده ۹۲ هم می‌گوید: “قرار امتناع قابل تجدیدنظر نیست و رئیس حوزه قضایی باید شعبه جایگزین تعیین کند.”

با توجه به این بند احتمالا همان قاضی قبلا در همین موضوع (یا موضوعی وابسته) رای داده و طبق قانون دیگر حق رسیدگی مجدد نداشته است. پس اقدامش صحیح و مطابق قانون بوده است.

────────────────────
۲) بعد از امتناع، چه بلایی سر پرونده می‌آید؟
────────────────────
۱. دفتر شعبه ظرف ۲۴ ساعت پرونده را با “گزارش” به رئیس حوزه قضایی (یا رئیس کل دادگاه‌های حقوقی/رئیس کل استان) می‌فرستد.
۲. رئیس حوزه قضایی موظف است «فورا» شعبه جایگزین را انتخاب و دستور ارجاع صادر کند (ماده ۹۳).
۳. پرونده به دفتر شعبه جدید می‌رود؛ در سامانه سنا (عدل ایران) وضعیت پرونده از «ارجاع به رئیس حوزه» به «ارجاع به شعبه …» تغییر می‌کند.
۴. پس از ثبت، وقت رسیدگی تعیین و ابلاغ الکترونیک برای طرفین صادر می‌شود.

نکته مهم: تا وقتی شعبه جدید «تاریخ جلسه» را ذخیره نکند، سامانه برای شما پیامک یا ابلاغیه نمی‌فرستد، بنابراین کاملا طبیعی است که ۱۵‑۲۰ روز خبری نشده باشد.

────────────────────
۳) چطور مطمئن شویم پرونده ارجاع شده و در چه مرحله‌ای است؟
────────────────────
۱) ورود به سامانه ثنا ⇒ بخش “اطلاع‌رسانی پرونده” یا “دادرسی الکترونیک”
• اگر شعبه تغییر کرده باشد، ستون «مرجع رسیدگی» اسم شعبه جدید را نشان می‌دهد، ولی هنوز وضعیت «در انتظار تعیین وقت» است.
۲) تماس با دفتر ارجاع (در تهران: ۴۱۹۳۶ – در استان‌ها: با شماره مدیر دفتر رئیس کل) و اعلام شماره پرونده؛ به شما می‌گویند پرونده تحویل چه شعبه‌ای شده است.
۳) مراجعه حضوری کوتاه به دبیرخانه دادگاه (در صورت امکان): کد رهگیری نامه ارجاع را می‌توانید روی برگ “دفتر اندیکاتور” ببینید.

────────────────────
۴) اگر بعد از یک ماه هنوز هیچ شعبه‌ای تعیین نشد چه کنیم؟
────────────────────
A) درخواست کتبی تسریع
– از طریق دفاتر خدمات قضایی، یک «درخواست تسریع در ارجاع و تعیین وقت» خطاب به رئیس حوزه قضایی ثبت کنید.
B) شکایت به دادسرای انتظامی قضات (آخرین راه)
– بند ۱ ماده ۱۱۷ آیین‌نامه رسیدگی انتظامی می‌گوید تاخیر بیش از حد در ارجاع تخلف است؛ البته معمولا با همان درخواست تسریع مشکل حل می‌شود.
C) ماده ۴۹۷ ق.آ.د.م (درخواست «تذکر»)
– در سامانه عدل ایران می‌توانید “تذکر به دفتر شعبه” ثبت کنید تا الزاما ظرف ۵ روز پاسخ بدهند.

────────────────────
۵) آیا لازم است مجددا دادخواست بدهید یا هزینه‌ای بپردازید؟
────────────────────
خیر. امتناع از رسیدگی فقط “قاضی” را عوض می‌کند، نه پرونده را. دادخواست، هزینه دادرسی و اقدامات قبلی کماکان معتبر است و به شعبه جدید منتقل می‌شود.

────────────────────
۶) خلاصه چک‌لیست عملی
────────────────────
✅ روزانه یا هر چند روز یک‌بار با حساب ثنا ⇒ وضعیت پرونده را چک کنید (تغییر شعبه).
✅ اگر بعد از حداکثر ۳۰ روز هنوز «شعبه» ثبت نشده بود:
۱) لایحه/درخواست تسریع ارجاع از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت کنید.
۲) تلفنی با دفتر ارجاع رئیس حوزه قضایی تماس بگیرید و شماره ارجاع بگیرید.
✅ پس از مشاهده ابلاغ وقت رسیدگی، حتما ۲۴ ساعت قبل از جلسه مدارک و لوایح تکمیلی خود را روی سامانه بارگذاری کنید تا نقصی پیش نیاید.

────────────────────
۷) پاسخ به پرسش اصلی شما
«آیا سکوت سامانه بعد از ۲۰ روز غیرعادی است؟»
خیر؛ نقلی از ۲–۴ هفته زمان طبیعی برای گردش پرونده میان دفاتر است. در عین حال، جهت اطمینان توصیه شدۀ فوق (استعلام/درخواست تسریع) را انجام دهید تا پرونده سریع‌تر ثبت وقت شود.

امیدوارم دغدغه‌تان برطرف شده باشد. اگر در مشاهده وضعیت شعبه یا تنظیم درخواست تسریع مشکل داشتید، همین‌جا بپرسید تا راهنمایی دقیق‌تری خدمتتان بدهم. موفق باشید 🌹