آیا غصب مال منقول جرم است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
جواب را در دو بخش «حقوقی» و «کیفری» می‌دهیم تا ابهام کاملا برطرف شود.

───────────────────────
۱) غصب از دید قانون مدنی
───────────────────────
ماده‌ قانون مدنی: «غصب استیلای بر مال غیر به نحو عدوان، بدون مجوز قانونی است.»
غصب در این معنا یک «تصرف غیرمجاز» است و ضمان مالی (استرداد مال، اجرت‌المثل، جبران خسارت) به دنبال دارد، اما خودش در کتاب تعزیرات عنوان مجرمانه‌ی مستقلی ندارد؛ یعنی:
• اگر مال، منقول باشد (موبایل، گردنبند، لپ‌تاپ و …) → غصب صرفا دعوای حقوقی است.
• اگر مال، غیرمنقول باشد (زمین، خانه، باغ) → قانون‌گذار برای تصرف عدوانی عنوان کیفری جداگانه در ماده ق.م.ا. پیش‌بینی کرده است.

نتیجه: «غصب مال منقول» به‌تنهایی جرم نیست، ولی ممکن است رفتار مرتکب مشمول یک یا چند «جرم دیگر» شود.

───────────────────────
۲) وقتی موبایل را به زور می‌گیرند، چه جرمی شکل می‌گیرد؟
───────────────────────
الف) اگر در حین وقوع، زور یا تهدید یا ضرب و جرح به کار رفته باشد
 ⇐ عنوان درست: «سرقت مقرون به آزار یا تهدید» (ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامی – بخش تعزیرات).
 مجازات: حبس از ۳ تا ۱۰ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق.

ب) اگر بدون خشونت بدنی، ولی در حضور صاحب مال، آن را قاپیده باشد (مثلا گوشی قاپی)
 ⇐ باز هم «سرقت تعزیری» است؛ مشمول ماده ۶۵۱ تا ۶۶۲ – بسته به اوضاع و احوال.
 در کیف‌قاپی ساده غالبا ماده (حبس از ۳ ماه و یک روز تا ۲ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق) اعمال می‌شود.

پ) اگر موبایل ابتدا با رضایت در اختیار طرف بوده (امانت، تعمیر، قرض) و بعدا پس نمی‌دهد
 ⇐ عنوان: «خیانت در امانت» حبس ۶ ماه تا ۳ سال.

ت) اگر شخص در غیاب مالک و پنهانی گوشی را برداشته است
 ⇐ «سرقت حدی» یا «سرقت تعزیری ساده». معمولا شروط حد کامل نیست ⇒ ماده دیگری اعمال می‌شود.

بنابراین «حضور یا عدم حضور صاحب مال» و «استعمال قهر یا تهدید» در تشخیص ماده‌ی قابل اعمال و شدت مجازات اثر دارد، ولی در هر حال رفتار، عنوان «غصب» نمی‌گیرد بلکه یکی از انواع سرقت یا خیانت در امانت تلقی می‌شود.

───────────────────────
۳) اگر بعدا مال را پس بدهد؟
───────────────────────
بازگرداندن مال تاثیری در تحقق جرم ندارد؛ فقط:
• موجب سقوط مجازات نمی‌شود (جرم انجام شده است).
• دادگاه می‌تواند به عنوان «کیفیات مخففه» (ماده ق.م.ا.) در حداقل‌سازی یا تعلیق مجازات لحاظ کند.
• مسئولیت مدنی (اجرت‌المثل دوران تصرف، خسارت افت قیمت یا هزینه تعمیر احتمالی) همچنان باقی است.

───────────────────────
۴) شما از چه راهی باید شکایت کنید؟
───────────────────────
۱. شکوائیه به دادسرای محل وقوع (کلانتری هم می‌توانید مراجعه کنید):
– عنوان: «سرقت مقرون به آزار» یا «سرقت گوشی با تهدید»
– دلایل: شهادت شهود، گزارش اورژانس/پزشکی قانونی (در صورت جراحت)، دوربین مداربسته، پیامک تهدید و …
۲. تقاضای «استرداد مال» + «خسارات ناشی از استفاده یا تلف» در همان پرونده کیفری یا جداگانه در دادگاه حقوقی.

───────────────────────
۵) جمع‌بندی در یک نگاه
───────────────────────
• غصب مال منقول = فقط ضمانت حقوقی، جرم نیست.
• گرفتن موبایل به زور = «سرقت مقرون به آزار» ‌یا دست‌کم «سرقت تعزیری»؛ جرم است.
• پنهانی بردن = «سرقت ساده» (تعزیری یا حدی).
• امتناع از استرداد امانت = «خیانت در امانت».
• پس دادن بعدی، جرم را از بین نمی‌برد، فقط ممکن است تخفیف بگیرید.

بدین‌ترتیب در فرض شما که طرف مقابل با زور و مشت گوشی را ربوده است، باید تحت عنوان «سرقت مقرون به آزار» از وی شکایت کیفری کنید؛ غصب عنوان صحیحی برای پیگرد کیفری این رفتار نیست. موفق باشید.