آیا دادیار می‌تواند درخواست استماع شهود را بپذیرد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و سال نو مبارک 🌷
(پاسخ بر مبنای قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ و اصلاحات بعدی است.)

۱. سلسله مراتب تصمیم بعد از «اعتراض به قرار منع تعقیب»
اگر دادگاه کیفری قرار منع تعقیب را نادرست تشخیص دهد «می‌تواند»
الف) پرونده را برای تکمیل تحقیقات به دادسرا برگرداند، یا
ب) راسا «قرار جلب به دادرسی» صادر کند.
چنانچه دادگاه قرار جلب به دادرسی صادر کند، دادستان «ملزم» است ظرف مهلت قانونی (معمولا ۵ روز) کیفرخواست صادر و پرونده را به همان دادگاه ارسال کند. دادستان حق ندارد بر خلاف قرار دادگاه مجددا منع تعقیب صادر کند یا از صدور کیفرخواست امتناع کند.
نتیجه‌گیری: قرار جلب به دادرسی صادرشده از دادگاه برای دادستان و دادیار لازم‌الاتباع است.

۲. آیا دادیار می‌تواند دوباره تحقیق کند؟
بله، اما فقط در «چارچوب قرار جلب به دادرسی» و برای تکمیل تحقیقات، نه برای برگرداندن پرونده به مرحله منع تعقیب. در عمل دو حالت پیش می‌آید:
۱) اجرای دستورات دادگاه: اگر دادگاه ضمن قرار جلب، انجام کار معینی (مثلا استماع شهود جدید، تحقیق از متهم دیگر…) را لازم دانسته باشد، دادسرا ناچار است آن دستور را اجرا کند.
۲) ادله جدید از سوی متهم: طبق ماده ۲۶۳ ق.ا.د.ک هرگاه پس از قرار جلب به دادرسی “ادله مؤثر جدیدی” ارائه شود، بازپرس یا دادیار می‌تواند تحقیقات تکمیلی انجام دهد، ولی حق تغییر ماهیت قرار («جلب» را به «منع» بدل کند) ندارد؛ فقط نتایج را ضمیمه می‌کند تا دادگاه در مرحله رسیدگی ماهوی به آن رسیدگی کند. بنابراین
• درخواست وکیل متهم برای استماع شهود «می‌تواند» پذیرفته شود و استماع در دادسرا انجام شود، ولی منتهی به ابطال قرار جلب نمی‌شود؛ نهایتا در دادگاه کیفری ۲ به نفع یا ضرر متهم ارزیابی خواهد شد.

۳. ثبت مجدد پرونده در شعبه دادیاری یعنی چه؟
رویه واحدی در دفاتر الکترونیک نیست، اما معمولا یکی از سه دلیل زیر است:
الف) «اجراء قرار جلب به دادرسی» و صدور کیفرخواست: پرونده با کلاسه جدید در دادیاری یا دادیاری اجرای قرار ثبت می‌شود تا وثیقه تنظیم، برگ احضار متهم صادر و نهایتا کیفرخواست تهیه گردد.
ب) «تحقیقات تکمیلی به دستور دادگاه»: همان‌طور که گفتیم ممکن است دادگاه در متن رای قید کرده باشد «استماع شهود متهم» یا «بازبینی فیلم دوربین‌ها»؛ برای این کار پرونده ناگزیر دوباره در شعبه باز می‌شود.
ج) اشتباه یا جابه‌جایی سیستمی: گاهی به لحاظ سامانه ثنای قوه قضاییه، پرونده‌ای که از دادسرا به دادگاه رفته موقع بازگشت (برای اجرای قرار) با یک کلاسه جدید ثبت می‌شود.

۴. آیا دادستان یا دادیار می‌توانند از صدور کیفرخواست خودداری کنند؟
خیر. : اگر دادستان در مهلت مقرر کیفرخواست صادر نکند، شاکی می‌تواند به دادستان مرکز استان شکایت کند؛ در صورت استمرار، دیوان عالی کشور مسئول جانشین تعیین می‌کند.

۵. جایگاه لایحه ۲۶ اسفند و جرح شهود شما
• ارائه شاهد یا ادله جدید حق متهم است، ولی پس از قرار جلب، این ادله یا در مرحله تحقیقات تکمیلی ضمیمه پرونده می‌شود یا مستقیما در جلسه دادگاه کیفری ۲ مطرح خواهد شد.
• دادسرا می‌تواند برای رعایت حقوق دفاع، همان شاهدان را استماع و صورت‌جلسه کند؛ این کار لطمه‌ای به «کیفرخواست» نمی‌زند.

۶. چه کار کنید؟ (پیشنهاد عملی)
۱) از طریق دفاتر خدمات قضایی یک «نامه استعلام» بزنید و از شعبه دادیاری سؤال کنید که پرونده در چه مرحله‌ای است (تحقیقات تکمیلی، صدور کیفرخواست یا …).
۲) اگر ظرف یکی‑دو ماه آینده کیفرخواست صادر نشد، به استناد ماده ۲۷۷، کتبی از دادستان شهرستان و در صورت لزوم دادستان مرکز استان پیگیری کنید.
۳) در صورتی که به تشخیص شما تحقیقات جدید ممکن است جریان پرونده را به تاخیر بیندازد یا انحراف ایجاد کند، با یک لایحه مستدل یادآور شوید که «قرار جلب به دادرسی قطعیت دارد و استماع شهود را دادگاه باید انجام دهد، نه دادسرا».

جمع‌بندی نهایی
• قرار جلب به دادرسی که دادگاه صادر کرده قطعی و برای دادسرا لازم‌الاتباع است.
• ثبت مجدد در دادیاری معمولا برای «تحقیقات تکمیلی» یا «تهیه کیفرخواست» است نه برای بازگرداندن پرونده به مرحله منع تعقیب.
• دادستان نمی‌تواند پس از این قرار، دوباره منع تعقیب صادر کند؛ نهایتا دفاع متهم در دادگاه کیفری ۲ بررسی خواهد شد.

خیالتان آسوده باشد؛ مسیر پرونده به احتمال زیاد به‌سوی صدور کیفرخواست و ارسال به دادگاه پیش می‌رود. اگر نیاز به متن لایحه یا پیگیری اداری داشتید در خدمتم. موفق باشید 🌼