آیا تجمیع پرونده‌ها در آیین دادرسی کیفری ممکن است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام

در قانون آیین دادرسی کیفری ایران، مواد متعددی به موضوع تجمیع پرونده‌ها و رسیدگی توامان به اتهامات متعدد اشاره دارند، اگرچه ساختار و رویکرد آنها با ماده ۱۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی متفاوت است. در ادامه به مهمترین این مواد قانونی می‌پردازیم.

مواد اصلی مرتبط با تجمیع پرونده‌ها در آیین دادرسی کیفری
ماده ۳۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری
این ماده صراحتا به رسیدگی توامان و یکجا به اتهامات متعدد یک متهم اشاره دارد: "به اتهامات متعدد متهم باید با رعایت صلاحیت ذاتی، توامان و یکجا در دادگاهی رسیدگی شود که صلاحیت رسیدگی به جرم مهمتر را دارد". این ماده اصلی‌ترین مستند قانونی برای تجمیع پرونده‌های متعدد یک متهم در نظام کیفری است.

ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری
این ماده به موضوع صلاحیت رسیدگی به جرایم متعدد یک متهم در حوزه‌های قضایی مختلف پرداخته است: "اگر شخصی مرتکب چند جرم در حوزه‌های قضائی مختلف گردد، رسیدگی در دادگاهی صورت می‌گیرد که مهمترین جرم در حوزه آن واقع شده باشد". این ماده یکی از مبانی تجمیع پرونده‌ها و رسیدگی یکجا به جرایم متعدد است.

ماده ۳۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری
در تبصره این ماده آمده است: "در جرائمی که تحقق آن منوط به فعل دو یا چند نفر است، در صورتی که رسیدگی به اتهام یکی از متهمان در صلاحیت دادگاه اطفال و نوجوانان باشد، رسیدگی به اتهام کلیه متهمان در دادگاه اطفال و نوجوانان به عمل می‌آید". این تبصره به نوعی حالت خاصی از تجمیع پرونده‌های متهمان متعدد را بیان می‌کند.

ماده ۵۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری
این ماده به موضوع تجمیع احکام متعدد اشاره دارد: "هرگاه بعد از صدور حکم معلوم شود محکوم علیه زندانی دارای محکومیت‌های قطعی دیگری است و اعمال مقررات تعدد، در میزان مجازات قابل اجرا موثر باشد، قاضی اجرای احکام کیفری باید... تمام پرونده‌ها را به دادگاه واحدی ارسال کند تا حکم واحدی صادر شود".

تفسیرها و نظرات مشورتی مرتبط با تجمیع پرونده‌ها
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
در نظریه شماره ۷/۱۴۰۱/۷۷۶ مورخ ۱۴۰۱/۹/۱ آمده است: "با توجه به تبصره ۱ ماده ۳۳۹ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، شکایات متقابل اشخاص از یکدیگر که به شعب مختلف بازپرسی ارجاع شده است، موجب اخذ پرونده از یکی از شعب و تجمیع پرونده‌ها نیست؛ مگر اینکه... جرایم موضوع دو پرونده با یکدیگر مرتبط باشند به نحوی که اتخاذ تصمیم در یک پرونده در پرونده دیگر نیز مؤثر باشد که در این صورت هر دو پرونده تجمیع می‌شود".

نشست قضایی درباره رسیدگی توامان در دادسرا
در نشست قضایی مورخ ۱۳۹۸/۰۶/۲۷ استان فارس، نظر اکثریت این بوده است که "در دادسرا صدور قرار رسیدگی توامان ضروری نمی‌باشد" و "جهت رسیدگی توامان می‌توان با دستور قضایی پرونده را لف و ضم پرونده اصلی نمود تا به صورت یکجا رسیدگی شود".

نتیجه‌گیری
بر خلاف قانون آیین دادرسی مدنی که در ماده ۱۰۳ صراحتا به موضوع تجمیع پرونده‌ها اشاره دارد، در قانون آیین دادرسی کیفری مقررات مربوط به تجمیع پرونده‌ها و رسیدگی توامان در قالب مواد مختلف (۳۱۰، ۳۱۲، ۳۱۳ و ۵۱۰) پیش‌بینی شده است. فلسفه اصلی این مقررات، حفظ حقوق دفاعی متهم، اعمال درست مقررات تعدد جرم، جلوگیری از صدور آرای متعارض و نیز صدور قرار تامین کیفری واحد می‌باشد.

در مجموع می‌توان گفت که قانون آیین دادرسی کیفری، اگرچه ماده واحدی مشابه ماده ۱۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی ندارد، اما در مواد مختلف، سازوکارهای متعددی برای تجمیع پرونده‌ها و رسیدگی یکجا به اتهامات متعدد ناشی از اعمال مرتبط پیش‌بینی کرده است.

امیدوارم مسیر را روشن کرده باشم. اگر پرسش دیگری دارید یا در هر مرحله به مشکل خوردید، در خدمتتان هستم. موفق باشید. 🌹