چگونه از خریدار کالای فروخته شده شکایت کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
پاسخ را در دو بعد «اقدام فوری برای نجات کالا» و «اقدام قضایی برای استرداد وجه یا ساعت» توضیح می‌دهم.

━━━━━━━━━━━
۱) کارهای فوری (قبل از تحویل بسته)
━━━━━━━━━━━
۱. تماس با شرکت حمل‌ونقل
• اگر با اداره پست، تیپاکس، چاپار، یارباکس … ارسال کرده‌اید، با مرکز پاسخ‌گویی همان شرکت تماس بگیرید و در خواست «توقف توزیع / برگشت به مبدا» بدهید.
• معمولا تا وقتی مامور هنوز بسته را به گیرنده تحویل نداده است، با ارائه‌ی کد رهگیری، تصویر کارت ملی و پرداخت هزینه برگشت، امکان «برگشت» یا «دستور توقیف در باجه» وجود دارد.
• هر تماس را یادداشت و شماره پیگیری بگیرید؛ اگر بسته را تحویل دهند، بعدا برای مسئولیت مدنی شرکت حمل‌ونقل به درد می‌خورد.

۲. اگر کالا کد کرده ولی هنوز به شهر مقصد نرسیده
– سامانه رهگیری پست (tracking.post.ir) یا تیپاکس (mytipax.com) نشان می‌دهد بسته در کدام مرکز تجزیه است؛ با همان مرکز تماس بگیرید و درخواست «دستور کار» کنید.

۳. اگر کالا تحویل شده است
– از شرکت پست/تیپاکس گواهی «تحویل به نام … در تاریخ …» بگیرید. این سند مهم‌ترین دلیل شما در دادسراست.

━━━━━━━━━━━
۲) پیگیری قضایی (وقتی کالا تحویل شده یا احتمال تحویل زیاد است)
━━━━━━━━━━━
الف) عنوان کیفری مناسب: «کلاهبرداری رایانه‌ای» (قانون جرایم رایانه‌ای + ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری)
• عناصر: توسل به وسایل متقلبانه (ادعای واریز بعد از گرفتن کد رهگیری) ⇒ اغفال شما ⇒ تحصیل مال غیر (ساعت).
• مجازات: ۱ تا ۷ سال حبس + رد مال.

ب) مدارک لازم برای پلیس فتا / دادسرا
۱. اسکرین‌شات کامل گفت‌وگوها (تلگرام، واتساپ، اینستاگرام، …).
۲. قبض یا برگه ارسال پست / تیپاکس با کد رهگیری.
۳. پرینت ریز مکالمات یا پیامک‌هایی که در آن تعهد پرداخت داده است.
۴. کارت بانکی یا شماره شبا که به نام اوست (اگر فرستاده رمز یا عکس کارت).
۵. هر اطلاعات هویتی: شماره ملی، آدرس، آی‌دی شبکه اجتماعی، لوکیشن، شماره تلفن.

ج) نحوه طرح شکایت
• از طریق «دفاتر خدمات الکترونیک قضایی» یک شکواییه با عنوان «کلاهبرداری اینترنتی» علیه شخص X تنظیم کنید.
• مرجع صالح: دادسرای جرایم رایانه‌ای تهران یا دادسرای محل اقامت شما.
• پرونده معمولا به پلیس فتا ارجاع می‌شود؛ فتا با استعلام اپراتور، حساب بانکی، IP و لاگ شبکه اجتماعی، هویت متهم را کشف و احضار می‌کند.

د) مطالبه وجه یا عین کالا (دعوای حقوقی)
• اگر قیمت ساعت تا ۲۰۰ میلیون است: «شورای حل اختلاف»؛ بیشتر: «دادگاه عمومی حقوقی».
• خواسته اصلی: «فسخ معامله به استناد خیار تاخیر ثمن و استرداد عین یا قیمت آن + خسارت».
• می‌توانید منتظر نتیجه پرونده کیفری بمانید؛ رای کیفری مبنی بر کلاهبرداری، در دادگاه حقوقی اماره قوی برای صدور حکم است.

━━━━━━━━━━━
۳) اگر متهم پول را واریز کرد ولی دیر
━━━━━━━━━━━
– تا سه روز بعد از تحویل کالا، اگر ثمن نرسد، طبق ماده قانون مدنی «خیار تاخیر ثمن» دارید و می‌توانید معامله را فسخ کنید.
– بعد از سه روز هم اگر ثابت شود قصد فریب داشته، قرارداد قابل فسخ است (خیار تدلیس).

━━━━━━━━━━━
۴) هزینه و زمان‌بندی تقریبی
━━━━━━━━━━━
| اقدام | هزینه | زمان متوسط |
|--------|--------|------------|
| توقف مرسوله | ۰ تا ۱۰۰ هزار ت | ۱–۲ ساعت |
| شکوائیه فتا | ۱۶۰ هزار ت ابطال تمبر | ۱ روز ثبت |
| تحقیقات فتا | — | ۱–۲ ماه |
| دادگاه حقوقی تا صدور رای بدوی | %۳٫۵ ارزش ساعت | ۳–۶ ماه |

━━━━━━━━━━━
۵) توصیه‌های پیشگیرانه برای آینده
━━━━━━━━━━━
• فروش اینترنتی = ارسال فقط با «پس‌کرایه» یا «پرداخت در محل» (COD).
• استفاده از درگاه واسط امن (زیبال، زرین‌پال، آپ) به‌جای کارت‌به‌کارت.
• دریافت تصویر کارت ملی و یک سلفی همراه کارت.
• درج شرط «تسویه کامل قبل از ارسال» در پیام‌ها.

━━━━━━━━━━━
جمع‌بندی
۱. همین حالا با شرکت پست/تیپاکس تماس بگیرید و دستور برگشت یا توقیف بسته بدهید.
۲. اگر کالا تحویل شده یا می‌شود، فورا در دفتر خدمات قضایی شکوائیه «کلاهبرداری رایانه‌ای» تنظیم و مستندات را به پلیس فتا بدهید.
۳. به موازات آن، دادخواست حقوقی «فسخ معامله و استرداد ساعت یا ثمن + خسارت» بدهید.
۴. با داشتن قبض ارسال، چت‌ها و شماره تلفن، شانس شناسایی و محکومیت شخص بالاست و معمولا در مرحله تحقیقات پول یا کالا برمی‌گردد. موفق باشید 🌹