آیا همسرم باید دوباره درخواست اعسار دهد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت شما بخیر 🌷

خلاصۀ موضوع
وقتی دادگاه تجدیدنظر «قـرار عـدم اسـتـمـاع دعوای اعسار» صادر می‌کند، یعنی اساسا دادخواست اعسار شوهر را به دلیل فقدان شرایط شکلی (مثلا فرم ناقص، نداشتن شهود واجد شرایط، معرفی نکردن اموال و …) قابل رسیدگی ندانسته است. در نتیجه:

۱) دعوای اعسار «رد» نشده است، بلکه «اصلا شنیده نشده»؛ پس اثر قاطع “امر مختومه” ندارد.
۲) محکوم‌علیه (زوج) هر زمان بخواهد می‌تواند مجددا دادخواست اعسار/تقسیط بدهد؛ اما باید همه تشریفات را از صفر رعایت کند.
۳) تا وقتی اعسار جدید پذیرفته نشده، رای قطعی مهریه همان حکم قبلی است و عملیات اجرایی می‌تواند کامل انجام شود (توقیف اموال، ممنوع‌الخروجی، حتی حبس در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی).
۴) مدت زمانی که صرف پرونده قبلی شده، به زیان همسرتان تلف شده و هیچ «امتیاز» یا «حق توقف» برای او ایجاد نمی‌کند؛ شما می‌توانید فورا از اجرای احکام بخواهید ادامه عملیات را از سر بگیرد.

جزئیات حقوقی – سؤالات شما

۱. «آیا باید دوباره درخواست اعسار بدهد و همه‌چیز از اول تکرار می‌شود؟»
بله. قرار عدم استماع باعث می‌شود گویا اصلا دعوایی مطرح نشده است. بنابراین:
• شوهر باید یک دادخواست اعسار تازه با فرم رسمی (موضوع مادۀ ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴) تنظیم کند.
• دادگاه بدوی دوباره جلسه رسیدگی، استماع شهادت شهود و بررسی مستندات مالی را برگزار می‌کند.
• اگر حکم بدوی این‌بار هم به ضرر وی باشد، حق تجدیدنظرخواهی دارد و تمام مراحل قابل تکرار است.

۲. «این مدت زمان از دست‌رفته چه می‌شود؟»
از منظر حقوقی هیچ اثر مثبت برای محکوم‌علیه ندارد:
• نه باعث توقف نامحدود اجرا می‌شود.
• نه باعث کاهش بدهی یا تغییر تاریخ احتساب خسارت دیرکرد می‌شود.
• صرفا زمان را تلف کرده است و اگر شما به اجرای احکام اخطار داده‌اید، می‌توانید الان ادامه توقیف یا تقاضای جلب بدهید.

۳. «آیا لازم است همسرم تا تشکیل پرونده جدید هزینه دادرسی بدهد؟»
بله؛ اعسار از محکوم‌به (مهریه) «هزینه دادرسی» ندارد ولی تمبر و هزینه‌های ابلاغ و حق‌الزحمه کارشناسی و گواهی امضای شهود مجددا به عهده خودش خواهد بود.

۴. «در فاصله بین دو دادخواست اعسار، من چه کار کنم؟»
• به اجرای احکام مراجعه و تقاضای ادامه عملیات توقیف اموال یا حساب‌ها را بدهید (مادۀ ۳۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی).
• در صورت استنکاف شوهر از پرداخت و نبود اموال معرفی‌شده، می‌توانید درخواست «اجرای حکم حبس» مطرح کنید (مادۀ ۳).
• اگر او دادخواست اعسار جدید بدهد و شما احتمال می‌دهید مجددا ناقص باشد، از همان ابتدا «ایراد شکلی» و «عدم معرفی دقیق دارایی‌ها» را در لایحه پاسخ بنویسید تا زودتر قرار رد یا عدم استماع بگیرد.

۵. «کمترین زمان رسیدگی دوباره چقدر است؟»
با توجه به شلوغی شعب، معمولا:
• تشکیل پرونده جدید و تعیین جلسه بدوی: ۱ تا ۳ ماه.
• صدور رای بدوی: حدود ۱ ماه بعد از جلسه.
• تجدیدنظر (اگر دوباره اعتراض کند): ۳ تا ۶ ماه.
بنابراین اگر زوج مدارک کامل نداشته باشد، احتمال معطل شدن ۶ ماه تا یک سال دیگر وجود دارد؛ اما اجرای احکام متوقف نمی‌ماند مگر قاضی اجرا به‌صورت موردی و تا زمان رسیدگی بدوی توقف را بپذیرد (که در صورت «عدم استماع» قبلی، عرفا سخت‌تر پذیرفته می‌شود).

۶. «چه نکاتی را برای جلوگیری از اطاله دوباره رعایت کنم؟»
• اگر شهود اعسار او همان قبلی‌ها باشند، در جلسه بدوی فورا ایراد کنید که شهود واجد شرائط نیستند یا شهادت تکراری و مردود است.
• تقاضای بررسی فیش حقوقی، گردش حساب و بیمه تامین اجتماعی او را بدهید تا دادگاه نتواند صرفا با دو شاهد، اعسار را بپذیرد (رای وحدت رویه ۵۹۰ هیات عمومی دیوان‌عالی).
• روی «اعتراض ثالث» یا «تسبیب»‌های مالی مانند توقیف خودرو یا ممنوع‌الخروجی پافشاری کنید تا عملا او ناچار به پرداخت یا مصالحه شود.

جمع‌بندی
• قرار عدم استماع = دعوا اصلا بررسی نشده → زوج باید از صفر اقدام کند.
• شما می‌توانید بلافاصله ادامه عملیات اجرایی مهریه را مطالبه کنید.
• زمان از دست‌رفته برای زوج امتیازی ایجاد نمی‌کند؛ برعکس، فشار اجرا بیشتر می‌شود.
• در پرونده اعسار جدید، اگر مدارک ناقص باشد باز هم قرار عدم استماع یا رد صادر می‌شود؛ شما با لوایح دقیق می‌توانید این روند را تسریع کنید.

اگر در خصوص متن لایحه یا مراحل اجرای احکام پرسش بیشتری داشتید، در خدمت هستم. موفق باشید 🌹