ایرادات دادرسی چیست؟

ممکن است در جریان رسیدگی به یک دعوا بعضی ایرادها وجود داشته باشد که دادگاه با استناد به آنها بدون آنکه وارد رسیدگی به ماهیت شود، دعوا را رد کند؛ در چنین حالتی دادگاه به ادعاهای دو طرف رسیدگی نمی‌کند بلکه چون دعوا از نظر شکلی ایراد دارد از ورود به ماهیت خودداری می‌کند. به این ایرادها اصطلاحا «ایرادات دادرسی» می‌گویند.

 ایرادات باید در چه زمانی مطرح شوند؟ واگر در زمان مقرر مطرح نشوند به چه ضمانت اجرایی مواجه می شوند ؟

 زمان طرح همه ایرادات تا پایان اولین جلسه دادرسی است، مگر این که آن ایراد به گو نه اي باشد که ممکن باشد بعد از جلسه اول هم حادث شود .مانند ایراد رد دادرس که ممکن است دادرس در اثناي رسیدگی با موارد رد مواجه شود . مثلاً در طول مدت رسیدگی با یکی از اصحاب دعوا خویشاوندي سببی پیدا کند . یا این که صلاحیت ذاتی دادگاه عوض شود .در این صورت می توان بعد از این که علت ایراد حادث شد، در اولین جلسه بعد از آن ایراد را مطرح کرد .اما سایر موارد یعنی در جایی که علت ایراد و سبب ایراد وجود داشته و می شد در اولین جلسه دادرسی به آن ایراد کرد خوانده یا در بعضی موارد خواهان مکلف است که تا پایان اولین جلسه دادرسی ایراد خود را مطرح بکند

بنابراین؛ ایرادات و اعتراضات باید تا پایان اولین جلسه دادرسی به عمل آید مگر اینكه سبب ایراد متعاقبا حادث شود

 ضمانت اجرایی طرح ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی

اگر خوانده ایراد را در زمان مقرر مطرح نکرد و در سایر مقاطع دادرسی اقدام به طرح ایراد کرد تکلیف دادگاه چیست؟

اگر ایراد تا پایان جلسه اول دادرسی مطرح نشود، دادگاه مکلّف نیست جدا از ماهیت دعوا نسبت به آن رأي صادر کند . در واقع ممکن است نسبت به ایراد اظهارنظر مستقل بکند یا این که اظهارنظر را بگذارد براي زمانی که به ماهیت دعوا رسیدگی می کند .ضمانت اجرایی که این ماده را براي عدم طرح ایرادات درنظر گرفته است، تنها شامل ایراداتی است که از قواعد مخیره هستند از اختیارات خوانده دعوا هستند که ایراد بکنند یا ایراد نکنند. هرگاه ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی اعلام نشده باشد دادگاه مكلف نیست جدااز ماهیت دعوا نسبت به آن رای دهد .اگر ایراد از ایراداتی باشد که از قواعد آمره هستند، مانند ایراد صلاحیت ذاتی دادگاه، این ایراد در هر زمانی که طر ح شود باید مورد بررسی و توجه دادگاه قرار بگیرد . این ایرادات حتی اگر مطرح هم نشوند ولی دادگاه به وجود آنها پی ببرد، مکلف است در هر زمانی آن ها را بررسی کند .

اگر هم توسط اصحاب دعوا مطرح می شوند صرفا جنبه تذکر برای دادگاه دارند و در نتیجه اگر این تذکر از ناحیه اصحاب دعوا به دادگاه داده نشود دادگاه خود باید به موضوع توجه کند.ایراداتی که قواعد مخیره هستند، اگر در زمان مقرر طرح نشوند، دادگاه ضمن صدور رأي در ماهیت تکلیف آن ها را هم مشخص می کند .دادگاه رسیدگی ماهوی خودش را ادامه می دهد و در ضمن ایراد در ضمن صدور رای نسبت به ماهیت نسبت به آنها اظهار نظر خواهد کرد ، آنها را می پذیرد یا به دلایل قانونی مردود اعلام می کند

ایراد عدم صلاحیت محلی، ایراد تأمین دعواي واهی، ایراد تأمین اتباع بیگانه و ایراد امر مطروحه از ایراداتی هستند که از قواعد مخیره محسوب می گردند . در نتیجه اگر در خارج از جلسه اول دادگاه مطرح شود دادگاه تکلیفی در اظهار نظر مستقل نسبت به آنها ندارد

طرح ایرادات چگونه باید باشد ؟

 خوانده باید ایراد را ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا عنوان کند .در برخی ایرادات ممکن است طرح ایراد ضمن دفاع ماهوي امري بیهوده به نظر برسد .اصولا خوانده به دلایلی نه دفاعی دارد مطرح کند و نه اگر ایراد او پذیرفته شود دفاعیات او مسموع می شود به عنوان مثال اگر ایراد عدم توجه دعوا به خوانده باشد و خوانده معتقد باشد که اصولا دعوا متوجه او نیست دفاعیات ماهوی او تاثیری نخواهد داشت در نتیجه اینک به او حق بدهیم ضمن دفاع ، ایراد بکند در این گونه موارد ممکن است که بیهوده به حساب بیاید.اما در سایر ایرادات اگر خوانده، از حق خود براي طرح ایراد ضمن دفاع ماهوي استفاده نکرده و ابتدا ایراد را مطرح کند و دفاع ماهوي را به جلسات بعدي موکول کند، از آن جا که ممکن است دادگاه ایراد را وارد نداند و جلسه دیگري هم براي رسیدگی وجود نداشته باشد، در نتیجه دفاع خوانده مطرح نشده و در اتخاذ تصمیم دادگاه موثر واقع نمی شود

به همین خاطر براي این که خوانده بتواند هم دفاع ماهوي و هم ایراد را مطرح کند گفته شده که می تواند آن ها را در کنار هم طرح نماید .هم ایراد و هم دفاع ماهوی را به دادگاه ارائه بکند.

اگر دادگاه صرف نظر از این که طرفین ایراد کرده باشند یا خیر، خود سبب ایراد را موجود دانست چه اقدامی باید انجام دهد ؟

به عنوان مثال : اگر دادگاه خود، پی ببرد که دعوا متوجه خوانده نیست، دادگاه صلاحیت ذاتی ندارد ، خواهان اهلیت اقامه دعوا ندارد . چه اقدامی باید انجام بدهد حتی اگر ایراد توسط اصحاب دعوا مطرح نشده باشد؟

 ایرادات دو دسته اند :

1 -ایراداتی که سبب آنها مربوط به نظم عمومی است و از قواعد آمره هستند

 دادگاه صرف نظر از طرح ایراد توسط طرفین بوده و طرح ایراد از جانب اصحاب دعوا فقط جنبه تذکر دارد .در نتیجه دادگاه مکلف است حتی بدون ایراد ذینفع هم به سبب ایراد توجه بکند و قرار مقتضی صادر بکند.

2  -ایراداتی که از قواعد تخییري هستند

چنانچه دادگاه خود ایراد را احراز کند حق توجه به آن را ندارد و باید به رسیدگی ادامه دهد و چنانچه اصحاب دعوا به آن ایراد کردند دادگاه با وجود سایر شرایط به آن رسیدگی می کند

سایر شرایط یعنی اینکه در جلسه اول دادرسی مطرح شود . ایراد تامین دعوای واهی و ایراد تامین اتباع بیگانه و حتی ایراد عدم صلاحیت نسبی از قواعد آمره محسوب نمی شود و در نتیجه دادگاه صرفا در صورت ایراد دعوا به آن توجه خواهد کرد