به روز بمانید!
آیا مایل هستید اعلانات مربوط به گفتگوهای آنلاین خود را روی دستگاه خود دریافت کنید؟
لطفاً اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.
برای هر مکلفی ۳ حالت نسبت به احکام شرعی متصور است؛
که در صورت سوم(شک) باید به اصول عملیه مراجعه نماید؛ به عبارت دیگر تا دلیل قطعی (مثل خبر متواتر) یا دلیل ظنی که دلیل قطعی حجیت آن را ثابت کرده است (مثل خبر واحد) وجود دارد، نوبت به اصول عملیه نمی رسد اما اگر دلیل قطعی یا ظنی وجود نداشت ناچار باید به اصول عملیه مراجعه نماییم.
تفاوت ادله اجتهادی و ادله فقاهتی عبارتند از:
ادله اجتهادی:
عبارت است از دلیل ظنی که حکمی شرعی را برای ما اثبات می کند و به آن دلیل علمی یعنی دلیلی که با دلیل قطعی، جمعیت آن ثابت شده نیز می گویند. مانند اجماع و خبر واحد.
ادله فقاهتی:
عبارت است از دلیلی که در مقام فقدان دلیل قطعی و ظنی و در مرحله شک به آنها مراجعه می کنیم و به آنها اصول عملیه نیز می گویند.
توجه: از نظر رتبه دلیل اجتهادی (ظنی) بر دلیل فقاهتی(شکی) مقدم است و لذا اصولیون گفته اند الاصل دلیل حیث لا دلیل.
وجه تسمیه دلیل فقاهتی و اجتهادی عبارتند از:
مراتب ادله در اصول فقه به ترتیب عبارتند از:
تعداد اصول عملیه در یک تقسیم کلی عبارتند از:
تعداد اصول عملیه با توجه به حصر عقلی عبارتند از:
مجاری اصول عملیه چیست؟ عبارتست از اینکه مواضعی که این اصول عملیه در آن کاربرد دارند کجاست؟
نکته: شک در اصل تکلیف یا مکلف به، یا در حکم شرعی است یا درباره موضوعی از حکم شرعی است.
شبهه حکمیه:
هر گاه حکم شرعی موضوع مورد شک ما باشد به آن شبهه حکمیه می گوییم؛ مثال: نمی دانیم حکم سیگار کشیدن چیست؟ حرام است یا حلال؟
شبهه موضوعیه:
هرگاه اصل حکم شرعی را می دانیم و اصل حکم هم معلوم است اما در مصادیق موضوع حکم شک داریم به آن شبهه موضوعیه گفته می شود. مثال: نمی دانیم این مایع سرکه است یا شراب؟
شبهه حکمیه و موضوعیه هر کدام به دو قسم تقسیم می شوند.
شبهه تحریمیه:
هرگاه(با علم به عدم وجوب چیزی) شک و در حرمت و عدم حرمت چیزی داشته باشیم به آن شبهه تحریمیه گویند. پس در شبهه تحریمیه شک داریم که آیا کاری حرام است یا مکروه؟ حرام است یا مستحب؟ حرام است یا مباح؟ مثال: نمی دانیم سیگار کشیدن حرام است یا مکروه؟
شبهه وجوبیه:
هرگاه (با علم به عدم حرمت چیزی) شک در وجوب و عدم وجوب چیزی داشته باشیم، به آن شبهه وجوبیه گویند، پس در شبهه وجوبیه شک داریم که آیا کاری واجب است یا مستحب؟ واجب است یا مباح؟ واجب است یا مکروه؟ مثال نمی دانیم صلوات فرستادن با دیدن هلال ماه واجب است یا مستحب؟
مجرای اصل برائت شک در تکلیف است. مثال: سیگار کشیدن حرام است یا مکروه؟
نکته ۱- شک در اصل تکلیف گاه در حکم شرعی و گاه در موضوع حکم شرعی است و هر یک و یا تحریمیه هستند یا وجوییه و نیز منشا شک یا فقدان نص یا اجمال نص یا تعارض نصین و یا اشتباه در امور خارجی است.
نکته ۲- اقسام برائت عبارتند از:
شبهه حکمیه عبارتند از:
شبهه حکمیه تحریمیه:
نکته: در تعارض نصین باید به اخبار علاجیه رجوع نمود.
شبهه حکیمیه وجوبیه:
در تمام این موارد اصولیون و اخباریون اصل برائت را جاری می دانند.
شبهه موضوعیه تحریمیه:
به دلیل اشتباه در امور خارجی: اصولیون و اخباریون اصل برائت را جاری می دانند. مثال: شک داریم که مایعی که داخل این ظرف است شراب است یا سرکه؟
نکته: روایات فراوانی در این مورد وجود دارند که دلالت بر اصل برائت دارند از جمله روایت: «کل شی و لک حلال حتی تعلم اند حرام بعیند فتدعه»
شبهه موضوعیه وجوبیه:
به دلیل اشتباه در امور خارجی- اصولیون و اخباریون اصل برائت را جاری می دانند؛ مثال: نمازهای قضا شده که مردد است بین اقل و اکثر ؛ یعنی نمی دانیم که یک نماز از ما قضا شده و (اقل) یا دو نماز(اکثر)
نکته: اصولین در شبهه حکمیه وجوبیه و تحریمیه و نیز در شبهه موضوعیه اصل برائت را جاری می دانند اما اخباریون در شبهه حکمیه و تحریمیه اصل احتیاط و در سایر موارد اصل برائت را جاری می کنند.
ادله اصولیون برا اثبات اصل برائت در شبهات حکمیه تحریمیه ناشی از فقدان نص است.
اصولیون برای اثبات حجیت اصل برائت به کتاب، سنت و عقل استناد نموده اند که آنها را به اختصار طبق این آیه شریفه ذکر می نمائیم
خلاصه اینکه: وقتی ما مخص کردیم و دلیلی بر تکلیف نیافتیم و مولاهم شخص عاقل و عادلی است و می دانیم که عقاب بلابیان هم قبیح است، لذا در شبهه حکمیه تحریمیه به دلیل فقدان نص، بلاشک اصل بر برائت از تکلیف است.
ادله اخباریون برای اثبات اصل احتیاط در شبهات حکمیه تحریمیه به دلیل فقدان نص است.
اخباریون برای اثبات اصل احتیاط به کتاب، سنت و عقل استناد جسته اند که به اختصار عبارتند از:
بر طبق این روایات، در موارد مشکوک الحکم باید احتیاط نمود و از فرو رفتن در هلاکت دوری گزید.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.