آیا می‌توانم خسارت‌ها را ضمن تامین دلیل درخواست کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام،
در پاسخ به پرسش‌های شما در خصوص دادخواست تامین دلیل و تعیین خسارت، موارد زیر به تفکیک ارائه می‌شود:

۱. تعیین خسارات و هزینه‌ها در دادخواست تامین دلیل
هدف اصلی از تامین دلیل، حفظ و صورت‌برداری از دلایل و مدارک موجود است تا در آینده و در جریان دادرسی اصلی، بتوان از آن‌ها استفاده کرد؛ به‌ویژه زمانی که این احتمال وجود دارد که دلایل از بین بروند یا دسترسی به آن‌ها دشوار شود.

با این حال، صرفا با ارائه دادخواست تامین دلیل، ارزیابی و تعیین میزان خسارات به‌صورت خودکار انجام نمی‌شود. خواهان باید به‌طور مشخص در دادخواست خود، علاوه بر درخواست تامین دلیل، «جلب نظر کارشناس» را نیز برای ارزیابی و برآورد میزان خسارت‌ها تقاضا کند.

بنابراین، روال صحیح به این صورت است:

خواهان در بخش «خواسته» دادخواست خود، موضوع را این‌گونه مطرح می‌کند: «تامین دلیل با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری جهت تعیین و برآورد میزان خسارات وارده».

پس از ثبت دادخواست، مرجع قضایی (معمولا شورای حل اختلاف) یک کارشناس رسمی دادگستری متناسب با موضوع (مثلا کارشناس حوادث رانندگی یا ساختمان) تعیین می‌کند.

کارشناس به بررسی موضوع پرداخته و گزارشی مکتوب شامل شرح وضعیت موجود و میزان خسارات برآورد شده را تهیه و به شورا تسلیم می‌کند.

این گزارش کارشناسی به‌عنوان یک دلیل محکم (اماره قضایی) در دادخواست اصلی برای مطالبه خسارت مورد استناد قرار می‌گیرد.

۲. صحت گفته مسئول دادگاه صلح
اظهارات مسئول دادگاه مبنی بر اینکه «تعیین خسارت ضمن تامین دلیل قانونی نیست و باید در دادخواست اصلی از طریق کارشناس دیگری اقدام شود»، صحیح نمی‌باشد.

قانون آیین دادرسی مدنی و رویه قضایی این امکان را فراهم کرده‌اند که خواهان بتواند همزمان با تامین دلیل، تقاضای ارزیابی خسارت توسط کارشناس را نیز مطرح کند. این اقدام به‌خصوص در مواردی مانند خسارت به خودرو یا ملک ضروری است؛ زیرا زیان‌دیده نمی‌تواند تا زمان صدور رای نهایی در دعوای اصلی، از تعمیر و استفاده از مال خود صرف‌نظر کند.

هدف از جلب نظر کارشناس در مرحله تامین دلیل دقیقا این است که میزان خسارت پیش از هرگونه تغییر یا تعمیر، به‌صورت رسمی ثبت و مستند شود تا در دعوای اصلی قابل استناد باشد. بنابراین، گفته آن مسئول با هدف و فلسفه اصلی نهاد تامین دلیل در تعارض است.

۳. امکان طرح شکایت در صورت خودداری مرجع قضایی
بله، در صورت خودداری غیرقانونی مقام قضایی از پذیرش درخواست قانونی شما، امکان طرح شکایت وجود دارد.

از آنجایی که رسیدگی به درخواست تامین دلیل از وظایف شورای حل اختلاف (یا دادگاه در برخی موارد) است، خودداری از انجام این وظیفه یا راهنمایی اشتباه و خلاف قانون می‌تواند تخلف انتظامی محسوب شود.

مرجع صالح برای شکایت از قاضی یا مسئولی که از انجام وظیفه قانونی خود امتناع کرده است، دادسرای انتظامی قضات است. شما می‌توانید شکایتی را علیه آن مقام قضایی تنظیم کرده و به دادسرای مذکور ارائه دهید.

توصیه عملی:
پیش از طرح شکایت انتظامی، پیشنهاد می‌شود ابتدا موضوع را به‌صورت کتبی و مستدل از طریق یک لایحه به همان شعبه یا به رئیس حوزه قضایی مربوطه منعکس نمایید و مجددا بر درخواست قانونی خود مبنی بر ارجاع امر به کارشناس جهت تعیین خسارت در قالب تامین دلیل پافشاری کنید. در صورت عدم نتیجه‌گیری، اقدام از طریق دادسرای انتظامی قضات راهکار نهایی خواهد بود.