لطفاً اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.

وبلاگ بنیاد وکلا
۲۸۲ بازدید ۰ دیدگاه

مفهوم خیانت در امانت در قوانین ایران

مفهوم خیانت در امانت در قوانین ایران
فرشید شاه مردانی فیروزجائی
مشاوره حقوقی با فرشید شاه مردانی فیروزجائی دکترای حقوق
۵.۰ بر اساس (۱۴) دیدگاه مشتریان

کیفیت کلیه مشاوره‌ها توسط بنیاد وکلا تضمین می‌شود

موضوع جرم خیانت در امانت

عبارتست از آنچه که رفتار مرتکب بر آن واقع می شود؛ بنابراین موضوع جرم خیانت در امانت مال یا وسیله تحصیل مال است:

  1. تصرف در منافع و یا عوضِ مال امانی نیز خیانت در امانت محسوب می شود.
  2. بنابراین اگر جنسی به امین داده شود تا بفروشد و قیمت آن را رد کند ولی امین پس از فروش مال، قیمت آن را تصاحب نماید، عمل او خیانت در امانت است.

شرایط تحقق جرم خیانت در امانت

از جمله شرایط تحقق جرم خیانت در امانت اینست که؛ رابطه حقوقی امانت یا عنصر سپردن باید احراز گردد، بنابراین:

  1. براي تحقق برخی از جرایم، وجود یک رابطه حقوقی مقدم بر رفتار مرتکب بزه، شرط لازم تحقق جرم است؛ براي مثال در جرم ترك انفاق (موضوع ماده 642 ق.م.ا.)وجود رابطه زوجیت شرط لازم و مقدم تحقق جرم است.
  2. در خیانت در امانت نیز، شرط مقدم وقوع بزه، وجود رابطه حقوقی امانت آور بین امانتگذار و امین است.
  3. علاوه بر سپردن، امانت می تواند قانونی باشد.

شرایط تحقق جرم خیانت در امانت

آنچه در این جرم مورد نظر است، تسلیم به قصد استرداد یا به مصرف معین رسیدن است.

بعبارت دیگر، تسلیم 2 عنصر دارد:

  1. عنصر مادي که انتقال موقت شیء از ید امان تگذار به تصرف امین است.
  2. عنصر روانی که اراده تغییر تصرف نزد امان تگذار و امین است.

بنابراین:

  • الف- براي تحقق خیانت در امانت، تسلیم باید موقت باشد.
  • ب-با توجه به موضوع امانت، کیفیت تسلیم نیز متفاوت است. سپردن ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد.

سپرده بودن مال چگونه است؟

سپرده بودن مال اعم از آنست که؛ مال مستقیماً به امین سپرده شود یا تحت اختیار او قرار داده شود؛ بنابراین براي تحقق تسلیم، مباشرت مالک در تسلیم و مباشرت امین در قبض، شرط نیست.

با منتفی شدن شرط سپردن، خیانت در امانت نیز منتفی است.

بعنوان مثال  هر کارفرمایی که حق بیمه کارگران را دریافت می کند و به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت نمی کند مرتکب خیانت در امانت نشده؛ زیرا وجوه به او سپرده نشده است.

در سپردن قراردادي، در اثر توافق بین 2 نفر و در پی انعقاد یکی از عقود و قراردادها بین 2 نفر رابطه امانی ایجاد می شود که این عقد ممکن است معین باشد یا نامعین.

  1. به موجب دیدگاه اول با توجه به ظاهر ماده 674 ق.م.ا. مصادیق این عقود، می بایست حصري محسوب گردد.
  2. و مطابق دیدگاه دوم  این مصادیق تمثیلی هستند و رابطه امانی ممکن است به موجب هر عقد امان تآور دیگري هم به وجود بیاید.

بناي بر استرداد یا به مصرف معین رسیدن

مقصود مقنن از این شرط آنست که؛ اگر مالی به کسی تملیک شود، تصرف مالک جدید در آن به هر طریقی که باشد، خارج از عنوان خیانت در امانت است.

بنابراین در عقودي مانند بیع، معاوضه، قرض و هبه، رابطه امانی ایجاد نمی شود.

تعلق داشتن موضوع جرم به دیگري از عناصر تشکیل دهنده خیانت در امانت است.

منظور از تعلق مال به غیر اعم از آنست که تعلق مالکانه باشد یا مبتنی بر تصرفی که مأذون از طرف مالک است، باشد.

در مورد اموال گمشده نظر دیوان عالی کشور این است که؛ تصرف در مال گمشده خیانت در امانت نیست. به علاوه در مورد اموال مشاع نیز نظر غالب این است که خیانت در امانت محقق نمی شود.

نکته مهم ایسنت که خیانت در امانت از جرایم مقیدي است که باید منجر به ضرر مالک یا متصرف شود ولو اینکه امین نفعی از خیانت خود نبرده باشد.

عنصر قانونی خیانت در امانت

عنصر قانونی خیانت در امانت در ماده  674 قانون مجازات اسلامی بصراحت بیان شده است:

 به موجب ماده 674:

  1. هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته هایی از قبیل سفته و چک و قبض و ماده نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا براي وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده است.
  2. و بنابراین بوده که اشیاء مذکور مسترد شود.
  3. یا به مصرف معینی برسد.
  4. و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید.
  5. به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

با عنایت به موارد اشاره شده قانون گذار در مبحث اجاره، عقد امانت، وکالت، رهن، هر کار با اجرت و بی اجرت در قانون مباحثی هم مطرح نموده است و آن ایسنت که وکیل نه تنها نسبت به اموالی که به عنوان وکالت به او سپرده می شود، بلکه نسبت به اشیایی که از اشخاص ثالث براي تسلیم به موکل دریافت می کند، نیز امین است.

بنابراین اگر مرتهن بدون مطالبه قبلی و خودداري مدیون از پرداخت دین، عین مرهونه را تصاحب کند، عملش خیانت در امانت است.

ثمره عین مرهونه نیز نزد مرتهن، امانت است و در صورت تصاحب، عمل، خیانت در امانت است.

همچنین ممکن است به موجب قراردادي، مالی براي انجام کار، خواه در برابر اجرت و خواه تبرعی به کسی داده شود و قرار بر این باشد که مسترد گردد یا به مصرف معین برسد.

عنصر مادي جرم خیانت در امانت

برای محقق شدن جرم خیانت در امانت به صورت حصري محقق شدن یکی از چهار عمل زیر می باشد:

  1. استعمال
  2. تصاحب
  3. تلف
  4. مفقود کردن مال امانی

استعمال

در لغت به معناي بکار بردن و استفاده کردن آمده است.

منظور از استعمال در جرم خیانت در امانت، مصرف نارواي مال مورد امانت و سؤء استفاده از آنست؛ یعنی امین با اینکه حق استفاده ندارد ولی آن را در غیر مورد نظر امانت گذار مورد استفاده قرار می دهد.

به نظر می رسد که اقدامات خائن، نسبت به مال امانی بر حسب قیمی و مثلی بودن مال، تفاوت می کند.

تصاحب

تصاحب در لغت به معناي صاحب شدن است و به عنوان بارزترین مصداق خیانت در امانت عبارتست از برخورد مالکانه کردن با مال؛ یعنی کسی مال دیگري را مال خودش بپندارد و با آن برخوردي نماید که معمولاً مالک با مال خود انجام می دهد.

تلف و مفقود کردن

 در لغت به معنی نیست و نابود کردن است.

در بحث خیانت در امانت عبارتست از نابود کردن یا از بین بردن عمدي مال امانی به هر وسیله اي، خواه به مباشرت، کلی یا جزئی. اتلاف ممکن است به صورت وصف باشد.

مفقود کردن

منظور از مفقود کردن در خیانت در امانت، مفقود شدن مال در اثر تعدي و تفریط در نگهداري مال امانی نیست بلکه منظور آنست که امین مال امانی را به قصد ایراد ضرر به امانت گذار، مفقود یا ناپدید کند.

عنصر معنوي جرم خیانت در امانت

  1. خیانت در امانت، از جرایم عمدي و جرمی غیر قابل گذشت است.
  2. براي تحقق آن مرتکب باید داراي سؤء نیت باشد.
  3. قصد خیانت لازمه جرم خیانت در امانت است.
  4. سؤ نیت عام در جرم خیانت در امانت عبارتست از قصد تصاحب، استعمال، تلف و مفقود نمودن مال امانی.
  5. و سؤ نیت خاص این جرم عبارتست از قصد ایراد ضرر به مالک یا متصرف.

نگاهی به موضوع خیانت در امانت در قوانین غیر کیفری

  1. در ماده 555 قانون تجارت به این موضوع اشاره شده است و در این ماده می خوانیم: اگر مدیر تصفیه در حین تصدي به امور تاجر ورشکسته وجهی را حیف و میل کند به مجازات خیانت در امانت محکوم می شود.
  2. همچنین به موجب ماده 349 قانون تجارت : اگر دلال برخلاف وظیفه خود نسبت به کسی که به او ماموریت داده به نفع طرف دیگر اقدام به معامله نماید و یا برخلاف عرف تجارتی محل از طرف مزبور وجهی دریافت و یا وعده وجهی را قبول کند، مستحق اجرت و مخارجی که کرده نخواهد بود. به علاوه محکوم به مجازات مقرر براي خیانت در امانت خواهدشد.
  3. در ماده 28 قانون ثبت اسناد و املاک آورده است: هر گاه نسبت به این قبیل املاک به عنوان مالکیت تقاضای ثبت شده و متولی یا نماینده اوقافی که به موجب نظامنامه مکلف به دادن‌ عرضحال اعتراض و تعقیب دعوی و حفظ حقوق وقف یا حبس یا ثلث باقی است، در اثر تبانی به تکلیف خود عمل ننماید به مجازات خیانت در امانت‌، محکوم خواهد شد.
  4. بنا بر حکم ماده 11 قانون تصدیق انحصار وراثت مصوب 1309: هرگاه متصرفین مال متعلق به اشخاص مجهول الوارث و یا مدیونین به اشخاص مزبور بعد از انقضا مدتی که به موجب ماده 6 مقرر است مال و یا دین و یا منافع حاصله از آن را مطابق تبصره ماده مذکور به دولت تسلیم و یا تادیه ننمایند به مجازاتی که به موجب قوانین جزایی براي خیانت در امانت مقرر است محکوم خواهند شد.
  5. به موجب ماده 370 ق.ت. مصوب 1311 :اگر حق العمل کار، کار نادرستی کرده و مخصوصاًً موردي که به حساب آمر قیمتی علاوه بر قیمت خرید و یا کمتر از قیمت فروش محسوب دارد، مستحق حق العمل نخواهد بود.

سؤ استفاده از سفید مهر

سفیدمهر یا سفیدامضاء، سندي است ناقص یا ورقه سفیدي است که دیگري آن را مهر یا امضاء کرده و به شخص دیگري می دهد تا مطالبی را که از قبل توافق کرده اند در آن بنویسد. بنابراین اگر سند سفید نباشد؛ یعنی کامل باشد و شخص در مندرجات آن تغییري ایجاد کند عمل او جعل است.

در سوء استفاده از سفیدمهر، سپردن شرط نیست.

در قانون مجازات سابق اگر شخص سفید مهر را خودش به دست آورده بود، عملش جعل محسوب می شد. ولی در ق.م.ا. ، مهم نیست که سفیدمهر به شخص سپرده شده باشد یا به هر طریق آن را بدست آورده باشد.

فرشید شاه مردانی فیروزجائی
مشاوره حقوقی با فرشید شاه مردانی فیروزجائی دکترای حقوق
۵.۰ بر اساس (۱۴) دیدگاه مشتریان

کیفیت کلیه مشاوره‌ها توسط بنیاد وکلا تضمین می‌شود

ثبت دیدگاه

جهت ثبت دیدگاه خود ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید:

ورود ثبت‌نام
دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.