به روز بمانید!
آیا مایل هستید اعلانات مربوط به گفتگوهای آنلاین خود را روی دستگاه خود دریافت کنید؟
لطفاً اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.
کیفیت کلیه مشاورهها توسط بنیاد وکلا تضمین میشود
تعاریف عقد موقت و دائم و تفاوتهای هریک
در مقدمه قانون اساسی ایران خانواده به عنوان واحد بنیادین جامعه و کانون رشد و تعالی انسان یاد شده است که موادی از قانون مدنی به آن اختصاص داده شده.
خانواده در حفظ و گسترش قدرت ملی نقش موثری ایفا می کند و سستی و تباهی آن انحطاط ملت را به دنبال دارد از آنجا که شریعت اسلام آخرین شریعت و پیامبر و کتابش آخرین کتاب آسمانی است شخصیت انسان به گونه ای مد نظر است که با امیال درونی هماهنگ و با فرا خواندن مردم به ازدواج دایم مشکل غریزه جنسی را حل کرده است و ازدواج را پایه زندگی انسان و به عنوان امری ضروری تلقی کرده است با این حال گاهی شرایطی ایجاب می کند که انسان قادر به ازدواج دایم نخواهد بود اینجاست که اسلام بایستی شرایطی به عنوان راه حل مقطعی تدبیری برای تشریع مشکل خاص در نظر بگیرد.
ازدواج موقت راهکاری مناسب برای حل مشکلات جنسی جوانان و پیشگیری از فساد و مبارزه با آن خواهد بود که ازاختصاصات نظام اسلامی به ویژه شیعه و در نتیجه از خصایص نظام حقوقی ایران است.
در قانون مدنی نکاح موقت و آثار و احکام آن طی مواد متعددی بیان شده که بسیاری از مقررات آن با نکاح دائم مشترک ولی از طرفی ازدواج موقت وابستگی بیشتری با اراده آزاد طرفین در شرایط و آثار احکام خود دارد که طرفین بتوانند از لحاظ زمان و مدت ، نسل ،نفقه ، تمکین عام و خاص و شیوه انحلال شرایط مورد نظر خود را در عقود دخالت دهند.
در قانون مدنی ایران و بسیاری از کشور های دیگر از نکاح تعریفی به عمل نیامده است ولیکن کشور های اسلامی ازدواج را تعریف کرده اند [1] و بسیاری از حقوقدانان ایران نیز تعریفی از آن ارائه داده اند.
نکاح، عقدی است که به موجب آن زن و مردی به منظور تشکیل خانواده و شرکت در زندگی با یکدیگر متحد میشوند.
نکاح یا همان ازدواج در قانون مدنی ایران تعریف مشخصی ندارد شاید قانونگذار خود را ملزم به این تعریف ننموده است نکاح در اصطلاح حقوقی اینگونه تعریف شده است : «نکاح قراردادی است که به موجب آن مرد و زن در زندگی با هم شریک و متحد شده، خانواده ای تشکیل می دهند».[2]ایرادی که به این تعریف می توان گرفت این است که شامل عقد موقت یا نکاح منقطع نمی گردد ولی می توان در پاسخ چنین گفت که در ازدواج موقت نیز نوعی تشکیل خانواده مد نظر است.
در تعریف اساتید حقوق «نکاح رابطه حقوقی بیان شده است که به وسیله عقد بین زن و مرد حاصل می گردد و به انها حق تمتع جنسی از بکدیگر می دهد » این ایراد قابل بیان است که تمتع جنسی جزء ماهیت نکاح نخواهد بود و نباید در تعریف نکاح گنجاند .نکاح در تعریف حقوقدانان این گونه است که به هریک از زوجین حق استماع از دیگری را به وجه مشروع می دهد [3]و اگر استماع را به معنای عام و شامل هر گونه بهره گیری در نظر بگیریم تعریف مذکور قابل قبول خواهد بود و نکاح را ازدواج هم بنامیم.
بعضی از اساتید و بزرگان حقوق در تعریف نکاح چنین گفته اند: «نکاح عبارت است از رابطه حقوقی که به وسیله عقد بین زن و مرد حاصل می شود و به آنها حق می دهد که از یکدیگر تمتع جنسی ببرند». [4]اشکالی که بر این تعریف وارد است این که تمتع جنسی جزء ماهیت نکاح نیست و اگر نکاح فاقد این مؤلفه باشد باز هم نکاح تحقق می یابد. برای مثال می توان به ازدواج موقتی اشاره کرد که در آن شرط عدم تمتع جنسی به عنوان شرط ضمن عقد قید شده است و چون عقد نکاح از عقود لازم است طرفین ملزم هستند که از این شرط ضمن عقد تبعیت نمایند.البته تمتع جنسی از اغراض نکاح و شاید بتوان گفت که از مهمترین اغراض نکاح است ولی غرض منحصره نکاح نیست و اغراض دیگری مانند توالد و تناسل نیز جزء اغراض نکاح است ولی جزء ماهیت نکاح نیست و بدون هرکدام از آنها نکاح پدید می آید. حقوقدانان اسلامی نکاح را این گونه تعریف کرده اند: «نکاح عقدی است که به نحوه مشروع امکان استمتاع را به هر یک از زوجین می دهد» اگر استمتاع در این تعریف عام و کلی باشد و هرگونه استمتاع را شامل شود این تعریف تعریف درستی از نکاح خواهد بود.
منقطع در لغت به معنی بریده شده است و در اصطلاح نکاح منقطع زناشویی است که برای مدت محدودی واقع شده است چنانکه ماده 1075 قانون مدنی ان را تعریف کرده است «نکاح وقتی منقطع است که برای مدت معینی واقع شده است »
در بسیاری از ایات قران به انسان اجازه داده شده است تا نیازهای جنسی اش از طریق ازدواج موقت و ازدواج دایم رفع شود ولیکن ازدواج موقت پدیده ای شایع نخواهد بود بلکه برای شرایط محدود و معینی تدارک دیده شده است . ازدواج موقت ان است که زنی آزاد و کامل خود را با رضایت بدون مانعی برای ازدواج به عقد مردی در آورد و همان طور که از اسم ان پیدا است به صورت موقت و با تعیین مدت و مهریه منعقد خواهد شد.
نکاح موقت که به آن نکاح منقطع یا متعه نیز می گویند در عمل کمتر مورد استفاده خواهد بود و به تدریج از اهمیت آن در جامعه ما کاسته شده است واز ویژگی های مذهب تشیع است که در فقه عامه انرا معتبر ندانسته اند ولی در قانون مدنی و فقه امامیه معتبر شناخته شده است .ازدواج موقت مانند ازدواج دائم تنها با عقدی صحیح است که نشان دهنده قصد جدی طرفین بر ازدواج است و هر امیزشی بدون صیغه عقد هرچند با تراضی طرفین و میل و رغبت باشد متعه محسوب نخواهد شد .نکاح منقطع که در اصطلاح فقهی متعه و در عرف ازدواج موقت یا صیغه نامیده می شود از جمله مواردی است که در فقه شیعه امامیه پذیرفته شده و در زمان عمر اهل سنت رای به تحریم آن داده اند.(عمر فروخ ،به نقل از سجاد ،1375،ص 21).
از نظر فقهی و هم قانون مدنی ایران نکاح منقطع مشمول عنوان کلی نکاح است.از نظر لغوی استعمال لفظ متعه انحصار به نکاح منقطع ندارد بلکه تنها در دیدگاه فقهی است که معنای نکاح منقطع از ان فهمیده می شود .در رئایات گفته شده است ( امام رضا ) ازدواج موقت برای کسی است که همسر ندارد تا با صیغه کردن پاک دامنی پیشه کند و کسی که همسر دائم دارد زمانی که دسترسی به همسر خود ندارد بلامانع است
موانع نکاح اموری هستند که تمام آنها درنکاح شرط و وجود آنها مانع صحت ازدواج است و منظور از آنها شرایطی است که چنانچه در یکی از زن یا مرد وجود داشته باشد، امکان ازدواج آن دو را موقتاً یا به طور دائم منتفی میسازد حتی اگر کلیه شرایط اساسی صحت عقد نیز موجود باشدعقدی که به این ترتیب منعقد میشود، باطل است و لذا اثری از لحظه انعقاد بر آن بار نمیشود.
یکی از موارد موانع نکاح مجرد بودن زوج و یا زوجه است و نداشتن همسر دائم است چرا که دارای ضمانت اجرای مدنی و کیفری مقرر در قانون خواهد بود .برابر قانون مدنی که از فقه گرفته شده است نکاح با زن شوهر دار باطل شناخته شده است و همچنین ممکن است حرمت ابدی ایجاد کند ماده 1034 قانون مدنی هر زنی را که خالی از موانع نکاح بداند مجوز خواستگاری می دهد و همچنین زنی که در عده رجعیه است نمی تواند به عقد دیگری در اید چرا که در عده رجعیه نیز مرد در مدت عده حق رجوع خواهد داشت و تا اتمام آن هیچ مجوزی به ازدواج نخواهد بود و این امر برای جلوگیری از اختلال در نسل می باشد در نکاح منقطع نیز همانند ازدواج دائم خواستگاری از زوجه موقت بر دیگری حرام است در نکاح منقطه حقوق امامیه اجازه می دهد که مرد بتواند هر چند زن منقطعه بخواهد بگیرد و حدودی برای آن تعیین ننموده اند[5] و لیکن به گفته حقوقدانان در صورتی در ازدواج دائم حق به ازدواج موقت است که مرد به همسر خود دسترسی نداشته باشد .مواد 1050و 1051 تصریح به نکاح با زن شوهر دار و زنا با زن شوهر دار میباشد که در مورد اول چه با علم و چه در اشتباه باشد موجب بطلان نکاح است و همچنین در ماده 1051 نزدیکی با زن شوهر دار موجب حرام موبد خواهد شد و در صورت جهل و عدم نزدیکی حرمتی ایجاد نخواهد کرد . ماده 1054چه در علم و جهل باشند حرام ابدی است ولیکن زنا در حالت اکره جرم تلقی نشده و حرمت ابدی ایجاد نخواهد کرد.
نکاح موقت 4 رکن دارد از جمله صیغه، در دین، مدت ،مهر
در نکاح منقطع رعایت تمامی شرایط اساسی که برای صحت نکاح دائم بیان گردید لازم می باشد و همچنین شرایط و موانع شناخته شده برای مطلق نکاح است و منقطع نوعی از آن می باشد.
در قانون مدنی تعداد زوجات نکاح منقطع محدود نشده است التیه در ماده 6 قانون ازدواج مرد مکلف است در موقع ازدواج به زن و عاقد صریحا اطلاع دهد که زوج همسر دیگری دارد و باید در دفتر ثبت ازدواج و قباله قید گردداجرای این ماده علاوه بر اینکه در نکاح دائم الزامی است ذکر ان در نکاح منقطع هم ضروری است و در صورتی که مرد خلاف ولقع اظهار کند فریب محسوب شده و مسئولیت کیفری 6 ماه تا 2 سال حبس خواهد داشت البته نباید طبق مفهوم مخالف ماده 645 ق.م .ا ثبت نکاح منقطع را الزامی ندانسته است.
تفاوت اساسی و اصلی ازدواج موقت از لحاظ حدود و قیود ازاد است و وابسته به اراده و قرارداد طرفین است حتی موقت بودن آن نیز در حقیقت نوعی ازادی به طرفین می بخشد و زمان را دراختیار آنها قرار می دهد.
در ماده 1075 ق.م متعه تعریف شده است که با توجه به ماده 645 قانون مجازات اسلامی مرد موظف به ثبت ازدواج دائم در دفاتر ازدواج است با قید ازدواج دائم معلوم خواهد شد که عدم ثبت ازدواج موقت در دفاتر رسمی ازدواج مشمول مجازات نخواهد شد این درصورتی است که ماده 1 قانون ازدواج مصوب 1310 و 31 قانون ثبت اسناد در خصوص واژه نکاح حاکی از آن است که ازدواج به ثبت برسد اعم از منقطع و دائمدر فصل سوم قانون حمایت از خانواده ماده 20 ثبت نکاح دائم فسخ و انفساخ طلاق ، رجوع و اعلام بطلان الزامی شده است که در این ماده رجوع مختص نکاح منقطع است و طلاق راه ندارد در این ماده ثبت پایان مدت نکاح منقطع نیز لازم دانسته نشده است زیرا منقطع دارای مدت است و با محاسبه تاریخ شروع و مدت می توان تشخیص داد که چه زمانی نکاح منقطع پایان یافته است .در ماده 21 قانون مذکور ثثبت نکاح موقت را در مواردی الزامی می داند از جمله 1. باردارشدن زوجه 2.توافق طرفین 3. شرط ضمن عقد.
از صدر ماده می توان گفت نکاح دائم مورد حمایت نظام جمهوری اسلامی است و اصل را بر نکاح دائم دانسته است زیرا مبنای تشکیل خانواده در جامعه اسلامی نکاح دائم بوده و نظام اسلامی کشور از اصل حمایت میکند و قسمت اخیر ماده ذکری از حمایت نکاح موقت نشده است.
از جمله تفاوت های دیگر در عقد منقطع و دائم بحث ارث است که در ازدواج موقت زن و شوهر از یکدیگر ارث نخواهند برد ولیکن اگر اولادی از انها به دنیا اید از هردو طرف ارث می برد زیرا او همانند نکاح دائم فرزند واقعی خواهد بود و همچنین نفقه ان بر پدر واجب است . در این که ایا زن ومرد همانند نفقه که می توانند در عقد منقطع شرط ضمن عقد کنند توارث را بتوانند شرط کنن سوال است و انچه که از قیود در روایات امده است اتفاق نظر بر عدم شرط در عقد منقطع است و فقها اضافه کردن چیزی که منع شرعی دارد جایز نمیدانند و همانطور که عدم ذکر مهر موجب بطلان است ذکر ارث که شریعت انرا منع کرده است در عقد منقطع جایز ندانسته شده است اگرچه در یکی از ارای دیوان عالی کشور ابراز شده بود که قانونی شدن ازدواج موقت و ثبت آن در دفاتر رسمی زنان را از ارث بردن بهره مند خواهد کرد ولی این نظر از لحاظ جایگاه فقهی و حقوقی چندان ارجعیتی نخواهد داشت و همچنین ممکن است ضمینه را برای افراد سود جویی فراهم سازد.
حسن معاشرت تربیت اولاد ریاست از این باب تفاوتی بین نکاح دائم و موقت نمی باشد ولی در امور مالی از جمله نفقه متفاوت است در مسئولیت اقتصادی به لحاظ شرایط خاص ازدواج موقت زن و مرد ازادی بیشتری خواهند داشت و لیکن در عقد موقت این وظایف بر عهده مرد نمی باشد مگر انکه به عنوان شرط ذکر شود .و طبق متن صریح ماده 1113 ق.م نفقه زن جزءآثار عقد منقطع نیست مگر شرط شود که شوهر ملزم به پرداخت خواهد بود که در حدود متعارف انرا باید بپردازد.
فسخ نکاح
در ماده 1152 قانون مدنی قانون گذار از فسخ نکاح نام برده است که در مقایسه با عده طلاق در نکاح دائم کمتر است ممکن است در نگاه اول توهم گردد که نتوان عقد موقت را فسخ نمود زبرا بعد از انقضای مدت نکاح به خودی خود منحل خواهد شد و شوهر می تواند هر زمان بخواهد بقیه مدت را بذل کند و اثار فسخ نکاح اثار مخصوصی را دارد که بذل مدت فاقد آن است و موجباتی که در نکاح دائم حق فسخ می دهد هر گاه در نکاح منقطع یافت شود می توان انرا فسخ نمود و اطلاق ماده 1152 نیز فسخ را در منقطع موجود دانسته است.
خیار عیب : در نکاح منقطع شوهر الزامی به نزدیکی با زن خود ندارد و ان از موارد حسن معاشرت مذکور در ماده 1103ق.م در نکاح منقطع بشمار نیامده است بنابر این به نظر می رسد موارد عنن و خصی و مقطوع بودن نمی تواند موجب حق فسخ برای زن قرار گیرد زیرا با نبودن ان عیوب مرد می تواند از نزدیکی با زوجه منقطه خودداری بنمایدهمچنین در تمامی موارد ذکر شده در عیوب زن در نکاح منقطع نیز جاری است.
در ماده 1128 قانون مدنی خیار تدلیس که در لغت به معنای فریب دادن طرف معامله است زمانی که زوجین در یکی از صفت خاص شرط شده در عقدو یا صفتی که عقد بر مبنای آن واقه شده است فریب خورده است و فاقد وصف مذکور خواهد بود و از این جهت فرقی بین نکاح دائم و موقت نخواهد بود و هر زمان در نکاح دائم موارد فسخ باشد در منقطع نیز باعث فسخ است.
در نکاح منقطع یا موقت همانطور که از اسم آن پیدا است دارای مدت است که بعد از انقضای آن مدت نکاح به خودی خود خاتمه می پذیرد و اگر طرفین تمایل به ادامه زندگی داشته باشند می توانند بعد از انقضای مدت یا انعقاد عقد دائم کنند و یا موقت ، بنابر این شوهر نمی تواند در مدت نکاح منقطع ان را تمدید یا تجدید کند مگر انکه زوج بذل مدت کند و دوباره نکاح را با وی منعقد ساز د اگر چه زن در مدت عده باشد چرا که حرمت نکاح برای غیر شوهر است . از مفهوم ماده 1050 و 1054 ق.م استنباط می شود که زنا با زنی که در عده انقضا یا بذل مدت است موجب حرمت ابدی نمیگردد و حال آنکه زنا با زنی که در عده طلاق است با شرایط مذکور در آن مواد موجب حرمت ابدی خواهد شد.
بذل در لغت به معنی بخشیدن است و در نکاح منقطع وا گذاری بقیه مدت نکاح منقطع است و به جای طلاق در نکاح دائم است . بذل مدت در حقیقت اسقاط حقی است که شوهر نسبت به بقیه مدت معینه در نکاح منقطع بر زن دارد( ماده 1139 ق م). بذل مدت ایقاع است و به وسیله قصد انشاءاز طرف شوهر محقق خواهد شد.در بذل مدت رعایت شرایطی که برای صحت طلاق لازم است از جمله در طهر غیر مواقعه بودن و نبودن در عادت زنانگی یا نفاس لازم نمیباشد به همین دلیل شوهر هر زمانی می تواند بقیه مدت را بذل کند اگر چه زن در طهر مواقعه باشد.
یکی از موجبات انحلال فوت است چرا که رابطه زوجیت منجل می شود و شرایط پرداخت مهریه همان است که در نکاح دائم است.
کیفیت کلیه مشاورهها توسط بنیاد وکلا تضمین میشود
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.