مجازات انتشار اخبار کذب

آیا بیان کردن مطلبی به صورت کذب و دروغ جرم است؟ انتشار حرف دروغ درباره یک شخص در شبکههای اجتماعی چه جرمی است؟ در این مقاله سعی بر آنست که برایتان انتشار اخبار کذب توسط افراد را توضیح دهیم.

ماده ۶۹۸ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی در این زمینه بیان میکند: هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیلهی نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هرگونه اوراق چاپی یا خطی با امضاء یا بدون امضاء اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت راسا یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی تصریحا یا تلویحا نسبت دهد؛ اعم از این که از طریق مزبور به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر وارد شود یا نه، علاوهبر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از دو ماه تا دو سال و یا شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم شود.

اگر کسی دروغی را درباره دیگران منتشر کند یا به دروغ کاری را که دیگری انجام نداده به او نسبت بدهد مجرم است و فرقی هم نمیکند که این حرف را از طرف خودش بگوید یا اینکه بگوید این حرف را از کس دیگری شنیده است و منتشر میکند. بنابراین طبق این قانون انجام دو کار جرم است:

1. پانتشار دروغ درباره دیگری: مثلا به دروغ بگوید آقای الف قاچاقچی است.
2. پنسبت دادن اعمالی به دیگری برخلاف حقیقت: مثلا بگوید آقای الف از فلان نهاد دولتی اختلاس کرده است.

البته برای مجرم دانستن، منتشرکنندهی دروغ باید واقعا بداند حرفی که میزند دروغ است و با این حال دروغ بگوید. بنابراین اگر او فکر میکرده الف اختلاسگر است و این خبر را منتشز کند ولی الف اختلاسگر نباشد، طبق این ماده مجرم نیست چون به اشتباه فکر میکرده نه این که واقعا بداند این حرفش دروغ است و آن را منتشر کند.

علاوه بر این، برای مجرم بودن منتشرکنندهی دروغ، هدف مجرم از انتشار این دروغها باید این باشد که بخواهد فرد را دچار ضرر کند یا بخواهد فکر مردم یا مقامات را آشفته کند. برای مثال فرض کنید یک نفر برای ضرر زدن به شرکت مواد غذایی الف در سایتها این اطلاعیه را پخش میکند که شرکت الف از مواد فاسد استفاده میکند تا با انتشار این خبر، مردم دیگر از محصولات این شرکت خرید نکنند و شرکت ضرر کند.

البته کافی است که منشرکننده دروغ، این هدف را داشته باشد و مهم نیست به هدفش برسد و شرکت را دچار ضرر کند یا نه؛ در هر صورت جرم صورت گرفته است. پس آنچه اهمیت دارد این است که هدف مجرم ضرر زدن به دیگری یا آشفته کردن فکر مردم و مقامات رسمی باشد و مهم نیست به هدفش رسیده باشد یا خیر.

آیا رد و بدل شدن اخبار کذب میان چند نفر جرم است؟

خیر، چون طبق قانون، وقتی این دروغها جرم هستند که کتبا منتشر شده باشند. البته برای مجرم بودن لازم نیست حتما امضاء او هم در کنار مطالبی که مینویسد وجود داشته باشد و همین که مطلب را نوشته باشد کافی است. فرقی هم نمیکند که مطلب دستنویس و چاپی باشد (مثلا در یک اعلامیه درباره شخصی دروغی را بنویسد و آن را پخش کند) یا این که او در فضای مجازی مطلبی را بنویسد (مثلا در یک ایمیل یا شبکه اجتماعی، دروغی را بنویسد و منتشر کند) و در هر دو شکل، فرد مجرم است. همچنین انتشار خبر دروغ درباره دیگری، در رسانههایی مثل تلویزیون و رادیو و غیره نیز جرم است.

حالا اگر همه شرایط بالا وجود داشته باشد، میتوان علیه چنین فردی شکایت کرد. مجازات او طبق ماده ۶۹۸، یا حبس از دو ماه تا دو سال است و یا به جای حبس ممکن است قاضی او را تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم کند که میزان هرکدام از آنها را هم باید قاضی تعیین کند.

البته کسی که درباره او دروغی منتشر شده میتواند علاوه بر این مجازات، درخواست اعاده حیثیت کند یعنی برای مثال از مجرم بخواهد از او عذرخواهی رسمی کند یا مثلا اطلاعیهای را منتشر کند و حرف خود را پس بگیرد. همچنین اگر در نتیجهی این دروغ، خسارت و ضرری به او وارد شده میتواند از دادگاه بخواهد مجرم را به جبران خسارت هم محکوم کند.

این جرم، از جرایم قابل گذشت است، یعنی از جمله جرایمی است که در آنها فردی که جرم علیه او انجام شده میتواند رضایت بدهد و مجرم را ببخشد.

بنابراین اگر کسی که نسبت به او دروغ منتشر شده رضایت بدهد، مجرم مجازات نمیشود.