فوری بودن خیار عیب بعد از اطلاع از آن

خیار عیب بعد از اطلاع فوری است. اگر فرد تاخیر کند، بعد از این که از خیار عیب در واقع مطلع شد, در این صورت حق فسخش ساقط می شود.

ماده ی ۴۳۵ قانون مدنی مقرر داشته است: (خیار عیب بعد از علم به آن، فوری است).

نکته ی بعدی، یک و قت هست که بایع وقتی که می خواهد کالای خودش را به فروش برساند، می گوید من از عیوبی که این مبیع دارد تبری حاصل می کنم.

به عبارت دیگر، می گوید: من مسوولیتی در مقابل معیب درآمدن این کالا قبول نمی کنم، از خودش سلب مسوولیت می کند، در رابطه ی با عیب یا اینکه می گوید: من مبیع را با وجود همه ی عیوبی که در آن وجود دارد می فروشم. این جا اگر عیبی بعد از انعقاد معامله ظاهر بشود، مشتری نمی تواند معامله را فسخ کند.

حالا یک وقت هست بایع نسبت به بعضی از عیوب سلب مسوولیت می کند، مشتری هم نسبت به همان عیوب خاص حق ندارد معامله را فسخ کند، اما اگر عیوب دیگری در مبیع به وجود بیاید، خیار عیب کماکان سر جای خودش باقی خواهد ماند خوب ببینید. گفتیم اگر بایع از عیوب مبیع سلب مسوولیت بکند، در این صورت مشتری حق فسخ معامله را نخواهد داشت.

حالا بحثی که در این جا به وجود می آید این است که، مشتری که حق فسخ معامله را ندارد، آیا حق گرفت ارش را هم ندارد؟ یا اینکه فقط بگوییم حق فسخ که سلب شده است حق اخذ ارش کماکان به جای خودش باقی است.

یک عده از حقوقدانان قائل به این شدند که وقتی که بایع از جمیع عیوب دارد تبری حاصل می کند، اگر بعد از عقد یک عیبی در مورد معامله به و جود بیاید، خریدار دیگر حق گرفت ارش را هم ندارد. چرا؟ چون معامله را با این احتمال پذیرفته است که ممکن است عیبی موجود باشد؛ یعنی وقتی که دارد معامله را با احتمال عیب می پذیرد این به معنای این است که، فروشنده به طور مطلق در مقابل مشتری هیچ گونه مسوولیتی نخواهد داشت.

پس بنابراین مشتری حق گرفت ارش را هم ندارد.

شرط سقوط خیار عیب

اما یک وقت هست که سقوط حق فسخ یا خیار عیب را در ضمن معامله شرط می کنند یا این که بعد از انعقاد معامله خیار عیب را اسقاط می کنند، آیا خریدار در این جا هم حق گرفت ارش را ندارد؟

یک عده ی از حقوقدانان گفتند مشتری در این جا می تواند ارش بگیرد. به خاطر این که وقتی حق فسخ را اسقاط می کنند، این حق فسخ حق ارش را دربرنمی گیرد اما به عقیده ی من وقتی که در ضمن معامله دارند حق فسخ یا خیار عیب را اسقاط می کنند، در حقیقت هم حق فسخ و هم حق ارش را اسقاط کردند، به چه خاطر؟ به خاطر این که خیار عیب را قانون گذار برای ما مشخص کرده است و گفته است دو تا راه حل می توانید دا شته با شید به هر حال خیار عیب به وجود آمده است.

حالا نحوه ی اعمالش به دو صورت است:

1. یا اینکه معامله را فسخ کند کلا،
2. یا اینکه مبیع معیوب را نگه دارد و ارش بگیرد.

به هرحال، هردوی اینها شامل خیار عیب هستند وقتی فرد دارد خیار عیب را اسقاط می کند؛ یعنی جلوی راه هایی را که قانونگذار بهش پیشنهاد داده است دارد می بندد.

شرایط ثمن

نکته ی بعدی در رابطه ی با ثمنی است که معیب در می آید.

ببینید گفتیم ثمن ممکن است عین معین باشد و ممکن است کلی در معین باشد. خوب، در این صورت، اگر ثمن بعد از انعقاد معامله معیوب درآمد، بایع می تواند به استناد خیار عیب، معامله را فسخ کند و یا این که ارش بگیرد. ماده ی ۴۳۷ قانون مدنی به صراحت این حکم را بیان کرده است، به طوری که مقرر داشته است: (از حیث احکام عیب ثمن شخصی مثل مبیع شخصی است).