چگونه می‌توانم اعتراض ثالث اجرایی کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقتت بخیر

با توجه به توضیحاتی که دادید، تنها راه جدی برای رفع توقیف سه‌دانگ مادرتان یا تجدیدنظرخواهی از رای رد اعتراض ثالث اجرایی (اگر هنوز ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ نگذشته) است، یا در صورت قطعی شدن رای، طرح دعوای مستقل اثبات مالکیت و رفع توقیف علیه همسرتان و برادرتان (و در صورت لزوم اداره ثبت / اجرای احکام) با مدارک قوی‌تر.​

وضعیت رای صادره
اعتراض ثالث اجرایی، همان شکایتی است که مادرتان نسبت به توقیف ملک در مرحله اجرای حکم مهریه مطرح کرده‌اند؛ رایی که در آن اعتراض رد شده، از نوع احکام ماهیتی است و طبق ماده ۱۴۸ قانون اجرای احکام مدنی و رویه دیوان عالی، قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان است.​
در بسیاری از آرای مشابه، وقتی دادگاه احتمال معامله صوری و «فرار از دین مهریه» را بدهد (مثلا انتقال به خویشاوند نزدیک در زمانی که اختلاف یا مطالبه مهریه مطرح است)، اعتراض ثالث را رد و توقیف را ابقا می‌کند؛ استدلالی که در رای شما هم شده که «انتقال در زمان اختلاف زوجین» و «مدرکی بر مالکیت قبلی مادر نیست».​

اگر هنوز در مهلت تجدیدنظر هستید
طبق قانون، از تاریخ ابلاغ رای رد اعتراض ثالث اجرایی، ۲۰ روز برای تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان مهلت دارید؛ در این تجدیدنظر می‌توان به اشتباه قاضی در تشخیص زمان اختلاف، ماهیت واقعی معامله و بی‌اعتنایی به دلایل استناد کرد.​
در دادخواست تجدیدنظر حتما باید هر مدرکی که نشان دهد معامله واقعی و نه صوری بوده را ضمیمه کنید؛ از جمله مبایعه‌نامه، رسیدهای پرداخت وجه از طرف مادرتان، استشهادیه و شهادت شهود، سابقه تصرف و سکونت مادرتان در سه‌دانگ، و هر مدرکی که نشان دهد در مرداد ۹۹ هنوز هیچ دادخواست یا اخطاریه رسمی بابت مهریه به برادرتان ابلاغ نشده بود.​

اگر انتقال در دفترخانه و به صورت سند رسمی و با تاریخ قبل از توقیف انجام شده باشد، در رویه معمولا این سند رسمی قوی‌ترین دلیل برای قبول اعتراض است و حتی طبق ماده ۱۴۶، اصولا باید منتهی به رفع توقیف شود؛ بنابراین وجود یا نبود «سند رسمی مقدم بر توقیف» حتما در تجدیدنظر برجسته شود.​

اگر انتقال فقط در حد قولنامه عادی بوده، باید با قرائن دیگری مثل رسیدهای بانکی، گواهی شهود، و سابقه طولانی استفاده مادرتان از آن سه‌دانگ، دادگاه تجدیدنظر را قانع کنید که قرارداد واقعی بوده و صرفا «به قصد فرار از مهریه» آن هم در اوج اختلاف تنظیم نشده است.​

اگر رای رد اعتراض ثالث قطعی شده باشد
اگر ۲۰ روز از ابلاغ گذشته و تجدیدنظر نکرده‌اید، رای بدوی معمولا قطعی می‌شود و راه مستقیم اعتراض به همان رای تقریبا بسته است، مگر در موارد استثنایی مثل اعاده دادرسی (مثلا کشف سند رسمی جدید، تعارض آشکار آراء، جعلیت سند، اشتباه فاحش و… که شرایط خاص خود را دارد).​
در این وضعیت، راه عملی‌تر معمولا طرح یک دعوای مستقل اثبات مالکیت و رفع توقیف سه‌دانگ علیه زوجه (محکوم‌له)، برادرتان (محکوم‌علیه) و در صورت لزوم اداره ثبت یا واحد اجرای احکام است؛ در این دعوا دادگاه اصل مالکیت مادرتان را (مستقل از پرونده اجرا) بررسی می‌کند.​

خود وکلای متخصص در اعتراض ثالث تاکید می‌کنند که در دادخواست اعتراض ثالث اجرایی، صرفا باید به «رفع توقیف / اعتراض به عملیات اجرایی» اکتفا کرد و دعاوی مثل اثبات مالکیت و الزام به تنظیم سند رسمی را جداگانه و مستقل مطرح نمود؛ یعنی رد اعتراض ثالث مانع طرح دعوای جدید اثبات مالکیت نیست.​

اگر در دعوای جدید، دادگاه مالکیت مادرتان بر سه‌دانگ را احراز کند، می‌تواند ضمن همان حکم دستور رفع توقیف از سه‌دانگ را بدهد؛ مبنای این کار این است که مال، متعلق به شخص ثالث است و اصولا نباید برای دین برادر شما (مهریه همسرش) بازداشت باقی بماند.​

نکات مهم برای موفقیت
در رویه، مهم‌ترین راه تشخیص «معامله واقعی» از «معامله صوری برای فرار از مهریه» این است که آیا واقعا ثمن معامله پرداخت شده، تصرف منتقل شده، و انتقال قبل از شروع رسمی اختلاف و مطالبه مهریه صورت گرفته یا خیر.​
اگر زوجه بتواند ثابت کند که انتقال بعد از شروع اختلاف یا بعد از این‌که به‌طور جدی تهدید به مطالبه مهریه کرده بوده انجام شده و پولی بین مادرتان و برادرتان رد و بدل نشده، دادگاه احتمالا معامله را «به قصد فرار از دین مهریه» تلقی می‌کند و توقیف را باقی می‌گذارد؛ اما اگر مادرتان مدارک مالی و شهود کافی ارائه کند، شانس قبولی تجدیدنظر یا دعوای جدید بالاتر می‌رود.​

طبق تحلیل‌های حقوقی جدید، صرف این‌که انگیزه انتقال، ترس از مهریه بوده، تا وقتی معامله واقعی و غیرصوری است، باعث بطلان آن نمی‌شود؛ فقط وقتی صوری و فاقد قصد واقعی انتقال باشد، باطل بوده و به زیان ثالث قابل ابطال است.​

جمع‌بندی عملی برای مادرتان
اگر از ابلاغ رای رد اعتراض ثالث اجرایی هنوز ۲۰ روز نگذشته، پیشنهاد منطقی این است که سریعا دادخواست تجدیدنظر بدهید و تمام مدارکی که نشان می‌دهد معامله در مرداد ۹۹ واقعی بوده و در زمانی انجام شده که هنوز مطالبه مهریه و اختلاف رسمی شروع نشده بود، ضمیمه کنید.​
اگر مهلت ۲۰ روزه گذشته است، باید با وکیل، امکان اعاده دادرسی را بررسی و در هر حال یک دعوای جداگانه «اثبات مالکیت مادرتان بر سه‌دانگ و رفع توقیف» علیه زوجه و برادرتان مطرح کنید؛ این مسیر حقوقی، حتی بعد از رد اعتراض ثالث اجرایی هم قابل استفاده است، مشروط به این‌که دلایل مالکیت مادرتان قوی و مستند باشد.