چه آثار و محتواهایی تحت حمایت قانون مالکیت فکری قرار نمی‌گیرند؟

در حقوق ایران، قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان (۱۳۴۸) و قانون ترجمه و تکثیر کتب (۱۳۵۲) چارچوب اصلی حمایت از آثار را تعیین می‌کنند.

آثاری که تحت حمایت قرار نمی‌گیرند عبارت‌اند از:

اول، حقایق، داده‌های علمی، فرمول‌های ریاضی و قوانین طبیعی؛ زیرا ایده و محتوا قابل تملک نیستند، بلکه فقط شکل بیان حمایت می‌شود.

دوم، اخبار و رویدادهای روز که صرفاً گزارش واقعیت‌اند.

سوم، متون قانونی، احکام قضایی، مقررات دولتی و اسناد رسمی.

چهارم، آثاری که مدت حمایت آن‌ها منقضی شده است. در ایران این مدت پنجاه سال پس از فوت پدیدآورنده است.

پنجم، عناوین، نام‌ها، شعارها و جملات کوتاه که فاقد خلاقیت کافی‌اند.

ششم، ایده‌ها، مفاهیم، روش‌ها و اسلوب‌های کار؛ قانون تنها از بیانِ ایده حمایت می‌کند، نه از خودِ ایده.

در خصوص بازنویسی لازم است توجه داشته باشید که بازنویسی صرف (paraphrasing) به‌خودی‌خود اثر را از حمایت خارج نمی‌کند. اگر ساختار، ترتیب و انتخاب محتوای اصلی حفظ شود، بازنویسی می‌تواند همچنان نقض حق تألیف محسوب شود. آنچه واقعاً اثر را از حمایت خارج یا آزاد می‌کند عبارت است از:

یک، انقضای مدت حمایت قانونی.

دو، اعلام صریح پدیدآورنده مبنی بر انتشار اثر با مجوز آزاد (مثل مجوزهای Creative Commons).

سه، تبدیل اثر به چیزی کاملاً مستقل و خلاقانه که دیگر مشتق از اثر اصلی نباشد.

نکته مهم این است که در ایران سازوکار اجرایی حمایت از مالکیت فکری در مقایسه با کشورهای دیگر ضعیف‌تر است، اما این به معنای مجاز بودن نقض حقوق مؤلف نیست و دعاوی مرتبط در دادگاه‌های ایران قابل طرح‌اند.