آیا قاضی با انتخاب کارشناس از استان دیگر تخلف کرده است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام.
در پاسخ به پرسش شما در خصوص تخلف انتظامی قاضی در انتخاب کارشناس، موارد زیر قابل توجه است. موضوع را از دو جنبه‌ای که مطرح کرده‌اید بررسی می‌کنیم:
۱. انتخاب کارشناس از خارج استان و تحمیل هزینه ایاب و ذهاب
بر اساس قوانین آیین دادرسی، قاضی در انتخاب کارشناس از میان کارشناسان رسمی دادگستری که دارای صلاحیت در رشته مربوطه هستند، اختیار دارد. قانون، قاضی را ملزم به انتخاب کارشناس از میان کارشناسان ساکن در حوزه قضایی محل اقامت خواهان نکرده است.
نکات کلیدی:

* هزینه‌های کارشناسی: طبق تعرفه دستمزد کارشناسان رسمی دادگستری، هزینه‌های ایاب و ذهاب کارشناس در صورتی که محل اجرای قرار خارج از شهر محل اقامت کارشناس باشد، بر عهده متقاضی کارشناسی (در اینجا خواهان) است. این تعرفه‌ها حتی برای ماموریت‌های خارج از استان نیز مبالغ مشخصی را تعیین کرده‌اند. بنابراین، صرف تحمیل هزینه ایاب و ذهاب به خواهان، تخلف محسوب نمی‌شود.
* اختیار قاضی: قاضی باید کارشناس مورد وثوق خود را انتخاب نماید. ممکن است قاضی به دلایلی همچون پیچیدگی موضوع، سابقه و تخصص یک کارشناس خاص یا برای رعایت بی‌طرفی کامل، تصمیم بگیرد کارشناسی را از حوزه‌ای دیگر انتخاب کند.
* احتمال تخلف: این اقدام تنها در صورتی می‌تواند مصداق تخلف انتظامی باشد که اثبات شود قاضی با سوءنیت و صرفا برای تحمیل هزینه اضافی و اضرار به خواهان، چنین تصمیمی گرفته و هیچ توجیه منطقی و قانونی برای انتخاب کارشناس از استان دیگر وجود نداشته است. اثبات این امر معمولا دشوار است.

۲. انتخاب کارشناس راه و ساختمان برای موضوع شهرسازی
صلاحیت اظهارنظر در خصوص سایه‌اندازی و تطبیق ساختمان با اصول طرح تفصیلی، در نگاه اول در حوزه تخصصی کارشناسان رسمی رشته «برنامه‌ریزی شهری» قرار دارد. با این حال، موضوع دارای اهمیت، صلاحیت‌های ثبت شده برای هر کارشناس است.

نکات کلیدی:
* صلاحیت‌های کارشناس راه و ساختمان: بر اساس جداول صلاحیت‌های کارشناسان رسمی دادگستری، کارشناسان رشته «راه و ساختمان» می‌توانند صلاحیت «بررسی و اظهار نظر در امور و مقررات شهرسازی و طرح‌های جامع، تفصیلی و هادی» را نیز اخذ کنند.
* شرط اصلی: بنابراین، اگر کارشناس منتخب رشته راه و ساختمان، این صلاحیت اضافی را رسما در پروانه کارشناسی خود داشته باشد، انتخاب او توسط قاضی کاملا قانونی بوده و تخلفی صورت نگرفته است. دادگاه به صلاحیت‌های مندرج در پروانه کارشناس توجه می‌کند، نه فقط عنوان کلی رشته او.
* احتمال تخلف: تخلف زمانی متصور است که قاضی موضوعی را به کارشناسی ارجاع دهد که کارشناس منتخب فاقد صلاحیت رسمی و ثبت‌شده در آن زمینه خاص باشد. در این صورت، این اقدام می‌تواند از مصادیق «عدم توجه به مستندات» یا صدور دستور غیرقانونی تلقی شود.

نتیجه‌گیری
۱. آیا قاضی مرتکب تخلف شده است؟ احتمالا خیر. اگر قاضی بتواند دلیل موجهی برای انتخاب کارشناس از استان دیگر ارائه دهد (مثلا نیاز به تخصص ویژه یا وثوق بیشتر) و آن کارشناس منتخب رشته راه و ساختمان نیز رسما دارای صلاحیت اظهارنظر در امور شهرسازی و طرح‌های تفصیلی باشد، اقدامات وی تخلف انتظامی محسوب نمی‌شود.
۲. در چه صورتی می‌توان شکایت کرد؟ شما می‌توانید به عنوان ذی‌نفع در پرونده، در صورتی که معتقدید حقوق شما تضییع شده است، از قاضی به دادسرای انتظامی قضات شکایت کنید. برای موفقیت در این شکایت، باید بتوانید اثبات کنید که:
انتخاب کارشناس از استان دیگر کاملا بی‌دلیل و صرفا برای آزار و تحمیل هزینه بوده است.
کارشناس منتخب فاقد صلاحیت قانونی لازم برای اظهارنظر در موضوع سایه‌اندازی و طرح تفصیلی بوده است.