با سلام و عرض ارادت خدمت وکلای ارجمند. وقت بخیر. در قراردادهایی که یک طرف دولت (راه و شهرسازی) و طرف دیگر شرکت (سازنده) جهت ساخت مسکن مهر، با فرمت موجر و مستاجر یعنی موجر راه و شهرسازی و مستاجر شرکت سازنده بوده، آیا شرط داوری نسبت به مفاد قرارداد اعتبار دارد یا خیر؟ مثلا در مورد عدم انجام به تعهدات، تاخیرات ناشی از فعالیتهای اجرایی و پشتیبانی و ... یا اینکه اظهار نظر و ارجاع به داوری به چنین موضوعاتی نیز مطابق اصل ۱۳۹ و ماده ۴۵۷ ممنوع میباشد؟ با سپاس.
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
پاسخ توسط یکی از وکلای بنیاد وکلا
اعتبار شرط داوری در قراردادهای ساخت مسکن مهر که یک طرف آن دولت (وزارت راه و شهرسازی به عنوان موجر) و طرف دیگر شرکت سازنده (به عنوان مستاجر) است، به رعایت تشریفات قانونی خاصی بستگی دارد.
اعتبار شرط داوری در قرارداد با دولت
به طور کلی، اشخاصی که اهلیت اقامه دعوا دارند، میتوانند با توافق یکدیگر، حل و فصل اختلافات خود را به داوری ارجاع دهند . موجر و مستاجر نیز میتوانند در قرارداد اجاره، شرط داوری برای حل اختلافات احتمالی بگنجانند.
با این حال، زمانی که یک طرف قرارداد دولت یا نهادهای دولتی باشند و موضوع اختلاف به اموال عمومی و دولتی مرتبط باشد، ارجاع امر به داوری تابع شرایط ویژهای است.
محدودیتهای قانونی:
بر اساس اصل ۱۳۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی، صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری در هر مورد، منوط به شرایط زیر است:
تصویب هیات وزیران
اطلاع مجلس شورای اسلامی
در مواردی که طرف دعوا خارجی باشد و یا موضوع دعوا از جمله موارد مهم داخلی تشخیص داده شود (که قانون آن را تعیین میکند)، علاوه بر موارد فوق، تصویب مجلس شورای اسلامی نیز ضروری است
این مصوبات باید در زمان انعقاد قرارداد داوری اخذ شده باشند.
کاربرد در قراردادهای مسکن مهر:
قراردادهای مسکن مهر که توسط دستگاههای دولتی با پیمانکاران منعقد میشوند، ممکن است شامل شرط داوری باشند. اگر ساختمان پیش فروش شده (مانند مسکن مهر) یا بهای آن از اموال دولتی یا عمومی باشد، ارجاع اختلافات مربوط به آن به داوری، مشمول نظارتهای مذکور در اصل ۱۳۹ قانون اساسی (تصویب هیات وزیران و اطلاع یا تصویب مجلس حسب مورد) خواهد بود.
بنابراین، در خصوص اختلافات ناشی از قرارداد ساخت مسکن مهر، مانند عدم انجام تعهدات یا تاخیرات، اگر این اختلافات به اموال عمومی و دولتی مربوط شوند (که با توجه به ماهیت پروژههای مسکن مهر و نقش وزارت راه و شهرسازی، این احتمال قوی است)، شرط داوری تنها در صورتی معتبر خواهد بود که تشریفات قانونی فوق رعایت شده باشد
موضوعات قابل ارجاع به داوری بدون تشریفات خاص:
برخی تفاسیر حقوقی بیان میدارند که ممنوعیت اصل ۱۳۹ قانون اساسی، ناظر بر دعاوی است که مستقیما «راجع به اموال عمومی و دولتی» هستند، به ویژه در خصوص مالکیت، حقوق عینی، یا منافع این اموال. طبق این دیدگاه و همچنین بر اساس ماده ۱۰ طرح جامع داوری (اعلام وصول شده در مهر ۱۴۰۰)، دعاوی که موضوع آنها مستقیما راجع به اموال عمومی یا دولتی نباشد یا ناشی از اعمال تصدیگری دولت باشد، از شمول تشریفات ماده ۱۳۹ خارج هستند. با این حال، تشخیص اینکه آیا اختلافاتی نظیر تاخیرات اجرایی در پروژه مسکن مهر مستقیما به اموال عمومی مربوط میشود یا خیر، ممکن است محل بحث باشد، اما با توجه به ماهیت این پروژهها، ارتباط با اموال عمومی قوی به نظر میرسد.
نتیجهگیری:
در قرارداد مورد نظر شما، اگر موضوعاتی مانند عدم انجام تعهدات و تاخیرات، به اموال عمومی و دولتی مربوط تلقی شوند (که در پروژههای مسکن مهر معمولا چنین است)، شرط داوری برای این موضوعات تنها در صورتی اعتبار دارد که مصوبه هیات وزیران و اطلاع مجلس (و حسب مورد تصویب مجلس) طبق اصل ۱۳۹ قانون اساسی و ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی اخذ شده باشد. در غیر این صورت، ارجاع چنین اختلافاتی به داوری بر اساس صرف شرط مندرج در قرارداد، با ممنوعیتهای قانونی مواجه خواهد بود. اینکه قرارداد در قالب موجر و مستاجر تنظیم شده، اصل حاکمیت این مقررات بر اموال عمومی و دولتی را تغییر نمیدهد.
با توجه به اصل ۱۳۹ قانون اساسی: صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری در هر مورد، موکول به تصویب هیات وزیران است و باید به اطلاع مجلس برسد. در مواردی که طرف دعوی خارجی باشد و در موارد مهم داخلی باید به تصویب مجلس نیز برسد. موارد مهم را قانون تعیین میکند. موضوع علاوه بر اینکه باید به تصویب هیئت وزیران برسد باید به اطلاع مجلس نیز رسانده شود
در قراردادهایی که یکی از طرفین دستگاه دولتی است، اصل بر اعتبار شرط داوری است؛ اما در مواردی که موضوع اختلاف به اموال عمومی یا دولتی مربوط میشود، ارجاع اختلاف به داوری تابع محدودیتهای اصل ۱۳۹ قانون اساسی و ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی است. در این موارد، بدون اخذ مجوزهای قانونی لازم، شرط داوری قابلیت اجرا نخواهد داشت. بنابراین صرف درج شرط داوری در قراردادهای مسکن مهر، لزوما آن را نسبت به همه اختلافات معتبر و قابل استناد نمیکند و باید ماهیت اختلاف و رعایت تشریفات قانونی در هر پرونده بررسی شود.
ابتدا گنجاندن شرط داوری در قرارداد مشکلی ندارد اما زمانیکه یکطرف دولت میباشد طبق اصل ۱۳۹ قانون اساسی نیازمند تصویب هیات وزیران و اطلاع مجلس است که این امر میتواند محدودیتهای نیز داشته باشد.
اگر قرارداد مربوط به اموال عمومی یا دولتی باشد، ارجاع اختلاف به داوری بدون رعایت شرایط اصل ۱۳۹ قانون اساسی معتبر نیست. در غیر این صورت شرط داوری معتبر است.
پاسخهای عمومی، مدارک و تاریخها و شرایط خاصِ شما را نمیبینند. در یک مشاورهٔ تلفنی، وکیل روی همین پرونده با شما صحبت میکند و قدم بعدی را مشخص میکند.
ثبتنام لازم نیست؛ فقط شمارهٔ موبایل، آن هم فقط برای همین مشاوره.
پرسش حقوقی خودتان را بپرسید
پرسش خود را ثبت کنید تا وکلای بنیاد وکلا پاسخ بدهند — ثبت پرسش رایگان است.ثبت پرسش حقوقی
