آیا باید قرض بدون قرارداد را پس بدهم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و عرض ادب و احترام خدمت شما،

سؤال بسیار خوبی مطرح فرمودید، و این موضوع هم از نظر **شرعی** و هم از نظر **حقوقی** قابل بررسی است. به تفکیک هر دو جنبه پاسخ می‌دهم:

---

### ✅ از نظر **حقوقی**:

۱. **مرور زمان در دعاوی حقوقی**:
در قانون ایران، برای برخی دعاوی، مرور زمان مطرح می‌شود، اما برای **دعاوی مطالبه وجه قرض (و بدهی)**، **مرور زمان وجود ندارد**. یعنی حتی اگر ۱۷ سال هم گذشته باشد، بدهکار همچنان موظف به پرداخت بدهی است و طلبکار می‌تواند مطالبه کند.

۲. **عدم وجود قرارداد کتبی**:
اگرچه شما قرارداد مکتوبی ندارید، اما در صورت وجود **شاهد یا ادله‌ی دیگر**، طلبکار می‌تواند ادعای خود را اثبات کند. اما چون ایشان تا کنون مطالبه نکرده‌اند، شاید از نظر حقوقی اقدامی نکنند، ولی این به معنای سقوط بدهی نیست.

---

### ✅ از نظر **شرعی**:

۱. **قرض، دین است و باید ادا شود**:
در فقه اسلامی و منابع شرعی، **قرض** نوعی **حق‌الناس** است. حتی اگر طلبکار مطالبه نکند، شما همچنان **در نزد خداوند مسئول هستید** تا بدهی خود را ادا کنید.

۲. **تاخیر در پرداخت بدون عذر، گناه است**:
پیامبر اکرم (ص) فرمودند:
> «مطل الغنی ظلم»
یعنی تاخیر در پرداخت بدهی توسط کسی که توان پرداخت دارد، **ظلم** است.

۳. **اگر طلبکار، به‌طور صریح یا ضمنی، شما را بری‌الذمه کرده باشد** (یعنی گفته باشد یا رفتاری نشان داده باشد که طلبش را بخشیده یا دیگر ادعایی ندارد)، آن‌گاه شما شرعا مسئولیتی نخواهید داشت. ولی اگر چنین چیزی اتفاق نیفتاده، **بدهی شما همچنان باقی است**.

---

### ✅ نتیجه‌گیری و توصیه:

- اگرچه طلبکار شما تاکنون اقدامی نکرده، ولی:
- **از نظر شرعی**، شما موظف به پرداخت بدهی هستید.
- **از نظر وجدانی و اخلاقی**، بهتر است با او تماس بگیرید و موضوع را شفاف کنید.
- ممکن است او از این مبلغ صرف‌نظر کند یا آن را ببخشد؛ در این صورت، شما بری‌الذمه خواهید شد.

---

### ✅ پیشنهاد عملی:

۱. با ایشان تماس بگیرید و موضوع را مطرح کنید.
۲. اگر امکان دارد، مبلغ را (یا معادل آن با توجه به تورم، اگر خودشان بخواهند) پرداخت نمایید.
۳. اگر ایشان گفتند نیازی به پرداخت نیست و شما را بخشیدند، بهتر است این موضوع را **مکتوب یا با شاهد** انجام دهید تا خیالتان راحت باشد.

---

اگر مایل باشید، می‌توانم برای شما **متنی محترمانه و رسمی** برای تماس با این فامیل جهت پرداخت یا استعلام نظرشان، تنظیم کنم.

با آرزوی قبولی طاعات و آرامش خاطر برای شما. 🌹
در خدمتتان هستم.