وطی به شبهه

شبهه یا در حکم است یا در موضوع است.

ماده ۱۱۵۷ ق.م: (زنی که به شبهه با کسی نزدیکی کند باید عده ی طلاق نگه دارد).

وطی به شبهه دردو قسمت بررسی می شود:

• الف- لزوم نگهداری عده که به سه قسمت تقسیم می شود:

1. زن و مرد هر دو دچار شبهه هستند.
2. مرد دچار شبهه می شود.
3. زن دچار شبهه می شود.

که قانون گذار گفته که زنی که با شبهه با کسی نزدیکی بکند، پس بنابراین دو قسم از سه قسمت را شامل  می شود. یکی اینکه هم مرد و هم زن هر دو اشتباه بکنند، زن دچار شبهه است.

یکی اینکه زن دچار شبهه است فکر می کند دارد کار روایی انجام می دهد ولی مرد می داند که دارد با آن زن زنا می کند اما اگر زن بداند دارد زنا می کند و مرد فکر بکند که دارد، عمل مشروعی انجام می دهد، اینجا قاعدتا با توجه به این نص قانون و ظاهر قانون این دیگر بر زن نگهداری عده لازم نیست.

چنانچه زن زنا کار هم عده ندارد قبلا هم گفته شد که اگر چنین شبهه ای از ناحیه زن نباشد از ناحیه مرد باشد، مهر المثل هم نمی تواند زن بگیرد؛ زیرا زن مرتکب زنا شده و شخص زنا کار زن زنا کار هیچ گونه اجر و مزدی ندارد اینجا باید بگوییم که عده ندارد ولی به لحاظ فلسفه ای که برای عده گفته شد و گفتیم عده بخاطر اینست که این نطفه ای که در رحم زن قرار گرفته از ان کیست؟ مرد دچار شبهه شده پس دیگر نطفه ای که در رحم این زن هست من پدر او هستم و فرزند من هست؛ بنابراین حقی برای او پیدا شد که مانع شود از اینکه این زن بتواند با کسی دیگری ازدواج بکند، چه بسا اینجا بتوانم با این تفسیر و تحلیل بگوییم که بر زن لازم است که این عده نگه بدارد و ماده قانونی هم که می گوید نزدیکی به شبهه باشد؛ یعنی زنی که شبهه با کسی نزدیکی بکند، ممکن است اینجور معنا بکنیم که این شبهه اعم است از اینکه هر دو در شبهه باشند یا یکی در شبهه باشد، همین که خود نزدیکی به شبهه اتفاق بیفتد نزدیکی به شبهه اتفاق بیفتد هر سه صورت را شامل می شود.

• ب: مدت زمان نگهداری عده

ماده ۱۱۵۷ ق.م: (زنی که به شبهه با کسی نزدیکی کند باید عده طلاق نگاه دارد)؛ به دلیل مشخص شدن و طی به شبهه، نکاح فسخ خواهد شد و از زمان فسخ زن موظف به نگهداری عده می شود و فسخ دیگر موجباتی فراهم نمی کند که آن زن بخواهد با آن مرد مجددا زناشویی را ادامه بدهد؛ چون چیزی نبوده که بخواهد، ادامه بدهد، در صورتی که در طلاق رجعی قبلا یک ارتباط قانونی بوده و ما می گوییم که رجوع بکند پس در اینجا بحث رجوع اصلا مطرح نیست؛ در صورتی که وطی به شبهه در عده ی زن مطلقه واقع شود، زن باید دو عده را نگهداری کند:

1. عده ی طلاق
2. عده وطی به شبهه

و لذا می گوییم هر گاه چنین زنی، مرد اجنبی با او نزدیکی بکند و این زن بخواهد عده نگه بدارد بخاطر آن وطی به شبهه، با آن عده ای که بوسیله طلاق نگه می دارد اینها از هم متمایز هستند، در مورد زن حامله این را بیان کردیم.

اگر وطی به شبهه در مورد زن شوهر دار باشد. زن باید عده وطی به شبهه نگه دارد و در این مدت زمان شوهر قانونی او نمی تواند با او نزدیکی کند؛ بدلیل همان فلسفه ای که برای عده گفته شد و مبادا اختلاط میاه بوجود بیاید اما بقیه امور مثل همخوابگی و دست زدن با زنش را می تواند انجام بدهد.

ازدواج در زمان عده

ازدواج زن و مردی که از روی شبهه با یکدیگر نزدیکی کرده اند در زمان نگهداری عده ی زن مانعی ندارد، زیرا عده برای جلوگیری از اختلاط میاه است، اما در اینجا اختلاط میاه بوجود نخواهی آمد برای اینکه به فرض اینکه بعدا هم این مرد با او نزدیکی بکند و نطفه او وارد رحم آن زن بشود آن نطفه قبلی هم که وارد رحم ان زن به فرض و به احتمال شده از جانب همین مرد است، پس آن مشکلی که در اختلاط میاه داشتیم در اینجا وجود نخواهد داشت و البته این در جایی است که زن دارای شوهر نبوده است.

اگر در وطی به شبهه، زن دچار شبهه شده باشد و مرد نزدیکی را به قصد زنا انجام داده باشد نطفه ی منعقد شده توسط مرد با نطفه ی قبلی همان مرد متفاوت خواهد بود و در این حالت زن باید عده ی وطی به شبهه را نگه دارد.

تا این نطفه ها از همدیگر متمایز بشوند، در این فرض البته؛ در فرضی که یکی در شبهه باشد و دیگری در شبهه نباشد اما این مساله را بدلیل همان اماره فراش ما حل می کنیم؛ چون واقعا نمی دانیم که این بچه ای که بعد از ازدواج فرض اینکه بدنیا می اید، اگر قبلا به دنیا امده باشد که اصلا عده هم منقضی شده باشد و رفته اگر بعدا این بخواهد به دنیا بیاید، این از باب اماره فراش این بچه ملحق به این مرد خواهد بود و مشکلی ایجاد نمی کند.

نفقه

نفقه ی زنی که در عده ی رجعی است بر عهده شوهر او خواهد بود. نفقه ناشی از نکاح است.

در وطی به شبهه چون نکاح دائم محقق نشده است مرد موظف به پرداخت نفقه نخواهد بود، در صورتی که زن در اثر نزدیکی به شبهه باردار شده باشد شوهر مکلف به پرداخت نفقه است.

نزدیکی به شبهه توسط زن شوهر دار

در صورتی که شوهر زنی از نزدیکی به شبهه ی زنش آگاه شد و در صدد جدائی از او بر آمد، زن موظف است که دو عده نگه دارد:

1. عده ی وطی به شبهه
2. عده ی طلاق

• الف - بعضی بر این باورند که زن برای نگه داری عده باید هر دو عده را جداگانه نگه دارد؛ به این معنا که اگر شبهه قبلا اتفاق افتاده و کشف شده باید بخاطر آن شبهه عده اش  را تمام بکند بعدا عده ی طلاق را بگیرد و یا عکس ان.
• ب- بعضی دیگر بر این باروند زمانی که این دو عده با یکدیگر تداخل پیدا کند، زمان عده ای که بیشتر است آن را باید مدنظر قرار داد که حالا ممکن است زن حامله از شوهرش باشد یا حامله از شبهه باشد، از هر دو نمی تواند باشد باید به هر حال پس از وضع حمل مثلا ببیند که آیا مدتی از آن عده ی طلاق یا عده ی شبهه مانده یا نمانده اگر مانده باید به اتمام برساند آن در صورتی است که تداخل مرده باشد و اما اگر تداخل نگوییم بکند و حامله هم مثلا بوده پس از وضع حملش بگوید یک عده منتفی شده و عده آن حمل مال آن شبهه باشد، می گویند عده شبهه منتفی شد اگر حمل از شوهرش باشد، می گویند عده ی شوهرش که طلاقش مدخل شده بعد از وضع حمل باید مجددا طبق شرایطی که گفته شد برای مورد دیگر عده نگه بدارد.

عده ی زن در وطی به شبهه

اگر زنی در عده ی طلاق یا فوت باشد و با مرد دیگری به شبهه نزدیکی کند عده ی او چگونه خواهد بود؟

طبق قول مشهور، عده ی طلاق، فسخ و یا وفات را باید خاتمه داد و بعد از اتمام آن باید عده ی وطی به شبهه را نگه دارد.

اگر زن از شوهر خود باردار شده باشد باید عده ی حمل را نگهدارد و بعد از وضع حمل باید عده ی وطی به شبهه را نگه دارد.

اگر زن در اثر نزدیکی به شبهه باردار شده باشد، بعد از وضع حمل ناشی از شبهه باید عده ی طلاق قبل از نزدیکی به شبهه را تکمیل کند (بعد می تواند شوهر بکند).

عده نزدیکی به زنا

در نزدیکی به زنا زن عده ای برای نگهداری آن ندارد؛ زیرا زنا نزد قانون احترامی ندارد.

فرزندی که از زنا متولد می شود از نظر احکام مترتب متعلق به پدر و مادر خود او نخواهد بود؛ یعنی ارث نمی برد، نفقه اش بر زنا کار لازم نیست و سایر موارد طبق قانون در صورتی باید عده را نگه داشت که نزدیکی از نکاح دائم یا منقطع صورت گرفته باشد.

حقوق و تکالیف زن بعد از طلاق

در طلاق رجعی مرد حق رجوع به زن خود را دارد و نفقه ی زن بر عهده مرد اوست.

نفقه مستلزم تمکین است و زن باید از شوهر خود در حدی که منافاتی با ماهیت طلاق ندارد تمکین کند.

ماهیت طلاق لازمه اش اینست که شخص نتواند با آن زن مطلقه خودش همخوابگی کند؛ بنابراین در زمان عده طلاق رجعی مرد حق رجوع دارد ولی حق اینکه الزام بکند به همخوابگی با او بدون اینکه رجوعی محقق بشود این حق را ندارد ولی بقیه حقوق از قبیل اینکه در خانه مشخصی سکونت پیدا بکند، شئون خانوادگی شوهر را رعایت بکند، اینها را دارد این امر و نهی را دارد.

در صورتی که زن از تمکین در مدت عده خودداری کند ناشزه محسوب می شود و نفقه به او در زمان طلاق تعلق نمی گیرد.

زوج و زوجه در اثر فوت در زمان عده از یکدیگر ارث می برند.

حقوق و تکالیف زن بعد از طلاق

ماده ۹۴۳ ق.م:

(اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند هر یک از آنها که قبل از انقضاء عده بمیرد دیگری از او ارث می برد، لیکن اگر فوت یکی از آنها بعد از انقضاء عده بوده و یا طلاق بائن باشد از یکدیگر ارث نمی برند).

مطلقه ی بائن در مدت عده مستحق نفقه نیست و توارث بین زن و مرد انجام نمی گیرد.

اگر چه در زمان عده هم یکی از آنها فوت بکند شوهر می تواند با کسانی که جمع بین آنها را نمی نوانست داشته باشد؛ مثل خواهر او ازدواج بکند و اشکالی ندارد و نباید منتظر باشد که عده اش سر بیاید، در صورتی که مطلقه ی بائن باردار باشد می تواند نفقه ی خود را بگیرد؛ مانند زنی که حامله بوده به طلاق خلع و مبارات این را بگیرد.

چند نکته در طلاق خلع و مبارات

در طلاق خلع و مبارات تا زمانی که زن به عوض پرداخت شده به مرد رجوع نکرده باشد، طلاق او جزء طلاق بائن است و حق نفقه ندارد.

اگر زن در طلاق خلع و مبارات به عوض پرداخت شده به مرد رجوع کرد طلاق او رجعی خواهد بود و نفقه به او تعلق می گیرد.

ارثیه ی زن مطلقه

ماده ۹۴۴ ق.م:

(اگر شوهر در حال مرض زن خود را طلاق دهد و ظرف یکسال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد، زوجه ی او ارث می برد اگر چه طلاق بائن باشد مشروط بر اینکه زن شوهر نکرده باشد).

(پس یکی از مواردیکه در طلاق استثناء شد، طلاق بائنی که مرد مریض بوده در مرضش زن خودش را طلاق داده و با همان مرض خوب نشود و بمیرد تا یکسال و اگر یکسال گذشت و پس از آن مرد شامل حالش نمی شود زمانیکه طلاق داده تا زمانیکه فوت کرده، حداکثر یک سال بگذرد آن وقت این زن مشروط بر اینکه شوهر نکرده باشد از این مردیکه در حال مرض او را طلاق داده ارث می برد)، در صورتی که زن ازدواج کرده باشد یا شوهر در اثر یک حادثه ای دیگر فوت شده باشد زن ارث نخواهد برد.