حاملگی و سقط جنین از دیدگاه پزشکی قانونی

سقط جنین

1. خودبخودی
2. درمانی
3. جنابی
4. ناشی از ضربه

لقاح تخمک با اسپرم و رشد آن در مخاط رحم و تشکیل جفت و جنین تا تولد را حاملگی گویند، پس حاملگی خارج رحمی و مرگ جنین را شامل نمی شود. علایم آن عبارتند از:

• احتمالی: قطع قاعدگی، بزرگ شدن شکم، تهوع و استفراغ صبحگاهی، علایم خاص نوک سینه، تغییرات خلق و خو، تغییرات پوستی و آزمایش مثبت ادرار
• قطعی: شنیدن صدای قلب و احساس حرکات جنین، سونو و رادیو گرافی.

در زمینه علایم حاملگی ذکر نکات ذیل مفید است:

1. آزمایش ادرار یا گراویندکس دو هفته پس از حاملگی مثبت و تا ماه های اول بارداری مثبت و یا بزرگ شدن جنین به سمت منفی شدن برود و در صورت سقط جنین در ماه های اولیه تا دو هفته پس از سقط مثبت می ماند. در بعضی از عوارض و بیماری ها زنان این آزمایش مثبت می شود؛ بنابراین هر ستس مثبت دلیل بر حاملگی نمی باشد در حالی که در حاملگی گراویندکس مثبت می باشد.
2. رادیو گرافی به تشخیص حاملگی کمک می کند ولی خطرناک است.

تشخیص حاملگی و اطلاع از آن به دلایل ذیل مهم است:

چنان چه یک زن ادعا کند باردار است باید جهت رد آن از شواهد پزشکی استفاده کرد. در زمان طلاق حامله بودن زن باید مورد آزمایش قرار گیرد.

چنان چه زن باردار به علت حادثه، تصادف یا هر علت فوت کند علاوه بر دیه مادر، دیه جنین نیز باید پرداخت شود. اجرای احکام زنان تا بعد از شیر دهی به تعویق می افتد. در تقسیم ارث حاملگی زن باید مورد توجه قرار گیرد. هنگامی که زنی در غیاب همسر خویش باردار شود

در حاملگی به دلیل تغییرات هورمونی زن حامله ممکن است جرایمی مانند سرقت های کوچک یا خشونت گردند که باید به عنوان جهات مخففه مورد توجه قاضی قرار گیرد. چنان چه ادعای سقط جنین در نتیجه ترس، ضربه یا فشار روانی وجود داشته باشد باید حاملگی اخیر اثبات شود.

نوزاد کشی عارضه دیر رس ناشی از حاملگی است و باید حاملگی اثبات شود، مدت طبیعی حاملگی چهار هفته است.

تشخیص زن زایمان کرده

چنان چه زن نازایی کودکی را به فرزندی پذیرفته باشد و برای ارث بردن از شوهر متوفی ادعا کند که فرزند واقعی است یا ممکن است بستگان متوفی مدعی شوند که همسرش نازا بوده است و فرزندی نداشته است، در این موارد معاینه دهانه رحم و آثار ناشی از زایمان در گردن رحم و آثار پوستی ناشی از زایمان و سونوگرافی ابعاد رحم به حقیقت پی برده می شود.

سقط جنین

خروج خود بخودی یا عمدی جنین قبل از ۲۰ هفتگی که قادر به حیات نمی باشد و بر چهار نوع است:

سقط خودبخودی:

به دلایل ارثی، ساختاری یا بیماری هایی مانند فشار خون، عفونت ها، اختلال روانی، اختلال جفت و جنین، اختلالات ژنتیکی و ناهنجاری کروموزمی. نکته مهم پزشکی قانونی این است که سقط خودبخودی از سقط ضربه ای جهت سوء استفاده برخی از افراد افتراق داده شود.

ادامه بارداری به علت بیماری برای مادر خطر جانی داشته باشد و ناهنجاری جنین که مانع ادامه حیات وی پس از تولد باشد. در این موارد سقط درمانی انجام می شود، پس شروط سقط درمانی شامل:

• الف- ادامه باروری خطر جانی برای مادر داشته باشد.
• ب- سقط جنین قبل از ازدواج زوج صورت پذیرد.
• ج- عمل سقط برای مادر خطر بیشتری نداشته باشد.

عمل سقط باید با رضایت زن و شوهر و اظهارنامه پزشکی قانونی و موافقت مقامات قضایی انجام پذیرد. در صورت خطر جانی رضایت زوجین الزمی نیست و فقط نظر پزشک معالج و تایید پزشکی قانونی و موافقت مقامات قضایی صورت می پذیرد، در صورت روح مادر بر حسب بیماری باید بستری و تحت نظر متخصصین بیماری مربوطه و متخصصین حداقل از مرگ مادر جلوگیری کنند.

اخیرا دستور العملی توسط پزشک قانونی تهیه و به تایید مقامات قضایی رسیده و قانونی نیز توسط مجلس شورای اسلامی تصویب شده است.

سقط جنایی:

اثبات حالات ذیل موید سقط جنایی است:

• الف- خروج محتویات رحم قبل از موعد به علت دستکاری رحم و ضربه به آن توسط مادر
• ب- دستکاری رحم با تجویز دارو ساقط کننده جنین توسط افراد دیگر
• ج- بکارگیری وسایل مخصوص توسط پزشک، ماما یا افراد غیر مجاز که سبب خونریزی و قطع حاملگی بدون مجوز قانونی سقط جنین امری ناپسند با معیار اخلاقی و پزشکی است. روش های مورد استفاده عبارتند از:

1. داروها و سموم: ترکیباتی مثل سرو کوهی، پونه، حنا، حنظل و روغن کرچک، ترکیبات ارگو، سرب، عصاره هیپوفیز، کینین و پروستاگلاندین جهت سقط استفاده می شده است. اغلب این ها بیشتر بر سلامت مادر اثر سوء دارند تا اینکه سقط را سبب شوند. فقط عصاره هیپوفیز و پروستاگلدین ها در پزشکی استفاده می شود.
2. آلات و ابزار: کیسه آب را پاره و سبب انقباض رحم و تخلیه جفت که از وسایل مثل میله بافتنی، میله چرخ دوچرخه، میله چوبی استفاده می شود که اگر در شرایط استریل بیمارستانی گاهی پزشکان جهت تسهیل زایمان استفاده می کنند که این ها در شرایط غیر استاندارد سبب عفونت های مهلک یا پارگی و آسیب به رحم می شود.
3. خشونت های جسمی: مثل وارد آوردن لگد یا مشت به شکم، پریدن از ارتفاع یا انجام ورزش های جسمی وسنگین که در بعضی از این موارد به جای سقط سبب مرگ مادر شده است.
4. دستکاری ناحیه ای: قرار دادن مواد شیمیایی مثل پرمنگنات در دهانه رحم که سبب سوختگی های شدید دهانه رحم و اثرات سمی و خطرناک بر سلامت مادر دارد تا سقط جنین.
5. مکش به وسیله سرنگ: به وسیله سرنگ های بزرگ اقدام به مکش محتویات رحم می کنند.
6. کورتاژ: در شرایط قانونی و طبی استفاده می شود که در سقط های جنایی مورد سوء استفاده واقع می شود که کورتاژ با وسیله ای کاردک مانند به نام کورت باعث پاره کردن محتویات رحم از جمله جنین می شود. درصورت عدم مهارت امکان عفونت اجزاء باقیمانده و متعاقب آن آسیب دیدن و پاره شدن جدار رحم می شود.
7. گشاد کردن دهانه رحم: یکی از مراحل انجام روند زایمان در رحم گشاد کردن دهانه رحم می شود. در این روش دهانه رحم با استفاده از ترکیبات گیاهی مثل لامیناریا گشاده شده و روند زایمان فعال می شود. در این روش قطعه کوچکی در دهانه رحم قرار می گیرد و با جذب آب باعث گشاد شدن دهانه رحم می شود.

سقط ضربه ای:

معمولا ضربه هایی مؤثرند که مستقیما بر رحم اثر بگذارند. معمولا در حوادث، تصاف های رانندگی و حوادث ضربه ای به وجود می آید که شیوع چندانی ندارد و ارتباط با ضربه با سقط امری مشکل که نیازمند همکاری مقامات قضایی و پزشکی قانونی است. در مواردی که ضربه باعث پارگی رحم شده ولی سقط ایجاد نمی کند.

از دیدگاه پزشکی قانونی اگر جفت و جنین و رحم سالم و بیماری های کم خونی، عفونی، اختلالات هورمونی و کمبود ویتامین نباشد ولکن عادی باشد ضربه مستقیم باعث سقط نخواهد شد. در صورتی که مادر سالم باشد و آثار ضربه که باعث سقط جنین شده باشد ملاحظه شود می توان ضربه را عامل آن دانست.

ضربه های روانی ناشی از اضطراب و هیجان زنان حامله گاه به شکل نادر باعث سقط می شود. همکاری نزدیک مقامات قضایی و پزشکی قانونی برای کشف حقیقت ضروری است.