عقد نکاح به صورت فضولی

آیا قیم یا کسی که حق قیومیت شخصی را به عهده دارد، می تواند دختر و پسر را به نکاح یکدیگر در آورد؟

بله؛ طبق قانون حسبیه این اجازه به قیم حاکم داده شده است.

چنانچه ولی می تواند اینکار را انجام بدهد قیم هم می تواند اینکار را انجام بدهد که قیم با اجازه دادستان و دادگاه می تواند این کار را انجام بدهد.

هر عقدی ممکن است به صورت فضولی انجام یافته باشد در صورتی که مالک اصلی یا طرف اصلی این عقد را اجازه دهد عقد نافذ و صحیح خواهد بود.

عقد فضولی قبل از تجویز مالک یا طرف اصلی غیر نافذ است.

اگر نکاحی به صورت فضولی انجام شود  چنین عقدی غیر نافذ است، مگر در صورتی که شخصی که نکاح برای او انجام شده است آن را تنفیذ نماید.

برادری، خواهر خودش را به عقد دیگری در بیاورد، در حالیکه خواهرش خبر از این موضوع ندارد چنین عقدی غیر نافذ است و منوط به اجازه شخص (خواهر) می باشد اگر اجازه داد عقد محقق و نافذ است و در غیر اینصورت آن عقد غیر نافذ و باطل است.

در صورتی که عقد نکاح بین یک فرد معلوم و یک فرد غایب به صورت فضولی انجام شود و شخص معلوم از این عقد آگاهی داشته باشد، در این حالت چون عقد هنوز بوجود نیامده است، غیر نافذ است. هر کدام از طرفین که الزامی ندارند می توانند عقد را بر هم زنند و نمی توانیم الزام بکنیم و به مثلا زن بگوییم، حالا که شما نمی خواستی چرا قبول کردید و ملزم هستید که برای این عقد رضایت بدهید این را نمی توانیم.

شرایط عاقد

عاقد می تواند یکی از طرفین باشد یا شخصی دیگری که به وکالت از طرفین عقد را می خواند.

در ماده ۱۰۶۴ ق.م: (عاقد باید عاقل و بالغ و قاصد باشد)؛ بنابراین چون عقد ممکن است، از طرف وکیل هم انجام بشود، پس خود وکیل هم که عاقد است، باید بالغ، عاقل و قاصد باشد، وکیل اگر هذیان بگوید، خواب باشد، طفل باشد، دیوانه باشد عقد او باطل است.

شخصی که سفیه(غیر رشید) است، می تواند پاره ای از تصرفات را داشته باشد. اگر چیزی را به او دادند می تواند او را قبول کند ولی نمی تواند چیزی به کسی دهد تصرفات سفیه نسبت به چیزی که به ضررش است و از مال او کم شود صحیح نیست.

سفیه می تواند وکالت در نکاح را به عهده بگیرد، زیرا این کار نه ضرری برای او دارد و نه از مال او کم می کند؛ بنابراین شرط رشد در وکالت و در شخص عاقد وجود ندارد.

زن سفیه چون نیازی به تصرف در مال ندارد، می تواند ازدواج کند ولیکن مرد سفیه چون باید تصرف در مال نماید، نمی تواند ازدواج کند. چون مرد مهریه یا نفقه بایستی پرداخت بکند، او نمی تواند یا سفیه از تصرفات مالی اش ممنوع است.

شرایط طرفین عقد

در عقد نکاح زن و شوهر باید معین باشند؛ یعنی نمی تواند بگوید یکی از این دخترها را من به عقد خود در می اورم یا یکی از این مردها شوهر من می شود.

ماده ۱۰۶۷ ق.م: (تعیین زن و شوهر به نحوی که برای هیچ یک از طرفین در مورد شخص طرف دیگر شبهه نباشد از جمله شروط صحت نکاح است).

کسی می خواهد جنسی را بفروشد می خواهد، پولش را بدست بیاورد کاری ندارد که خریدار کیست؟ یا کسی که می خواهد چیزی را بخرد کاری ندارد فروشنده چه کسی باشد، می خواهد جنس را بدست بیاورد، اما در نکاح چنین چیزی نیست حتی اگر بگوییم نکاح بخاطر تولد و تناسل و بخاطر اطفاء غریزه جنسی مربوط به ان اشخاص است، چه مرد و چه زن بنابراین در نکاح شرط کرده اند که حتما باید زن و مرد معین باشند، اگر کسی بصورت تردیدی نکاح بکند، این نکاح باطل است.

اشتباه در زوج

اگر در هنگام عقد، عقد بین زن دیگر یا مرد دیگری به اشتباه خوانده شود این عقد نکاح باطل است؛ زیرا شخصیت طرفین در عقد نکاح ملاک است.

طبق ماده ۲۰۱ ق.م: اشتباه در شخص طرف به صحت معامله خللی وارد نمی آورد، مگر در مواردی که شخصیت طرف علت عمده ی عقد بوده است.

نکته: اگر کسی به تصور آنکه طرف مقابل او دارای یکسری خصوصیات است و به واسطه ی این خصوصیات با او ازدواج کند این به امر اشتباه تلقی نمی شود و از موارد بطلان عقد نیست.

زنی به تصور اینکه این مرد چنین خصوصیتی دارد با او ازدواج می کند و پس از ازدواج کردن معلوم بشود که این مرد چنین خصوصیتی را نداشته این بعنوان اشتباه در شخص طرف حساب نمی شود بلکه نداشتن اوصافی تلقی می شود که او فکر می کرده، بنابراین این از موارد بطلان نکاح نخواهد بود.

آیا زنی که تصور می کرده این مرد این خصوصیت را داشته و به همین جهت انگیزه برایش پیدا شده و با این مرد ازدواج بکند یا به عکس مردی که تصور می کرده زن دارای چنین خصوصیاتی است و با توجه به این خصوصیات با او ازدواج کرده و بعد معلوم شده که این خصوصیات در طرف عقد نیست، ایا می تواند عقد را فسخ نماید، شرط فسخ دارد؟

پاسخ خیر است چون تصورات شخص نمی تواند دخیل در این مساله باشد. البته در یک صورت می باشد و آن اینست که اگر شرط کرده باشد؛ مثلا بگوید من ازدواج می کنم خود را به زن تو در می آورم شرطش اینست که تو دارای فلان منسب باشی یا دارای فلان تخصصی باشی دارای فلان مال باشی بعد معلوم شود که منسب، تخصص یا مال را دارد اینها بعدا توضیح داده می شود.

شرایط ضمن عقد

هر شخصی می تواند یکسری شرط در ضمن عقد آورد که در این حالت عقد به عقد مشروط تبدیل می شود و بعضی ها گفتند خود شرط یک نوع عقد است منتهی عقدی است که در ضمن عقد دیگر انجام می گیرد.

در عقد نکاح هم می توان شرط، مقرر کرد؟

در عقد نکاح قانونگذار شرایطی را برای عقد نکاح مد نظر گرفته است که تا حدی اراده ی دو طرف را محدود می کند، مانند منع از شرط خیار؛ یعنی در نکاح نمی توانند شرط خیار بکنند، در حالیکه در داد و ستد اموال می توانند طرفین یا یکی از طرفین شرط بکنند که تا دو روز دیگر یا سه روز دیگر تا یکسال دیگر حق دارند که این معامله را فسخ بکنند، در نکاح قانون گذار چنین اجازه ای را به طرفین عقد نکاح نداده است.