دادگاه خانواده در چه مواردی صلاحیت دارد؟

به موجب «قانون اختصاص تعدادی از دادگاههای موجود به دادگاههای موضوع اصل 21 قانون اساسی»، در سال 1376 تعدادی از دادگاه های عمومی حقوقی به تشکیل دادگاه هایی تحت عنوان «دادگاه خانواده» اختصاص یافت که دادگاه خانواده، ساختار و آیین دادرسی بر اساس این قانون مشخص شده اند.

فلسفه تصویب این قانون و تشکیل چنین دادگاه هایی در بدو امر این بود که برخی از دعاوی خاصی که در ارتباط با خانواده هستند، از صلاحیت دادگاه های عمومی خارج شده و در صلاحیت دادگاه خانواده قرار گیرند تا به صورت سریع تر، با سهولت بیشتر و قضات متخصص در مورد آنها حکم صادر شود.

موارد صلاحیت دادگاه خانواده در حال حاضر در قانون حمایت خانواده مشخص شده اند.

بنابراین، در ادامه این مقاله دادگاه خانواده و موارد صلاحیت دادگاه خانواده را مورد بررسی قرار می دهیم.

دادگاه خانواده

اصل بر این است که تمامی دعاوی حقوقی در دادگاه های عمومی دادگستری اقامه شوند، اما برخی موضوعات به علت تخصصی بودن یا اهمیت موضوعی آن اقتضا دارند که در دادگاه های اختصاصی با ساختار و قضات متفاوت مورد رسیدگی قرار بگیرد.

یکی از این موارد، دادگاه خانواده است که صلاحیت موضوعی برای رسیدگی به دعاوی مربوط به خانواده را دارد.

موارد صلاحیت دادگاه خانواده نیز به موجب قانون حمایت خانواده مشخص و معین شده اند؛ بنابراین، دادگاه خانواده صرفا می تواند به اموری که در صلاحیتش است رسیدگی نماید؛ نه بیشتر و نه کمتر.

موارد صلاحیت دادگاه خانواده را در ادامه مورد بررسی قرار می دهیم.

موارد صلاحیت دادگاه خانواده

ماده چهارم قانون حمایت خانواده مصوب 1392 ، به موارد صلاحیت دادگاه خانواده به عنوان یک دادگاه خاص پرداخته است که عمده موارد ذکر شده در این ماده را می توان دعاوی خانوادگی دانست.

بر این اساس، صلاحیت دادگاه خانواده را می توان شامل موارد زیر دانست:

1. نامزدی و خسارات ناشی از بر هم زدن آن
2. نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح
3. شروط ضمن عقد نکاح
4. ازدواج مجدد
5. جهیزیه
6. مهریه
7. نفقه زوجه و اجرت المثل ایام زوجیت
8. تمکین و نشوز
9. طلاق، رجوع، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن
10. حضانت و ملاقات طفل
11. نسب
12. رشد ، حجر و رفع آن
13. ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به ناظر و امین اموال محجوران و وصایت در امور مربوط به آنان
14. نفقه اقارب
15. امور راجع به غایب مفقود الاثر
16. سرپرستی کودکان بی سرپرست
17. اهدای جنین
18. تغییر جنسیت

با توجه به موارد مذکور، به نظر می رسد که صلاحیت دادگاه خانواده محدود به موارد ذکر شده باشد؛ فلذا دادگاه خانواده به سایر دعاوی حقوقی که خارج از صلاحیت وی باشد، رسیدگی نکرده و حکم صادر نمی کند.

از سوی دیگر، در صورتی که دعوایی در صلاحیت دادگاه خانواده باشد، نیز دادگاه عمومی بایستی با صدور قرار امتناع از رسیدگی، پرونده را به دادگاه خانواده ارسال کند تا دادگاه خانواده راجع به آن رسیدگی نماید.