مال کلی و عین خارجی به عنوان مهر

در صورتی که موضوع مهر عین خارجی باشد و زن آن را نسبت به شوهرش هبه کرده باشد، در صورت وقوع طلاق قبل از نزدیکی مهریه ای وجود ندارد که زن صاحب نصف آن باشد بلکه زن باید نصف مهریه را به شوهر خود پرداخت کند؛ زیرا زن مهریه ی خود را نسبت به همسرش هبه کرده بود.

اگر مهر کلی باشد و زن آن را ابراء کند و طلاق قبل از نزدیکی واقع شود، زن موظف است نیمی از مهریه را به شوهر خود پرداخت کند.

در اینجا شوهر یک و نیم برابر مهر را می گیرد یک برابر مهر را که زن به او صلح کرده و بخشیده است و نصف آن را که بر اثر طلاق می گیرد. البته فقهای عامه گفتند که اینجا زن چیز دیگر به شوهرش نباید بدهد، چون چیزی از شوهر نگرفته که به او بخواهد بر گرداند.

طلاق خلع

عبارت است از مالی که زن به مقدار کمی یا بیشتر از مهریه به شوهر خود پرداخت می کند تا شوهر حق طلاق را اعمال کند.

طلاق خلع یک طلاق بائن است.

اگر زنی به طلاق خلع قبل از نزدیکی از شوهر خود جدا شود، شوهر می تواند نصف مهریه را از زن درخواست کند؛ زیرا موجبات خلع چیزی و موجبات طلاق قبل از نزدیکی چیز دیگری است؛ یعنی دو سبب محقق شده، پس نیازی به دو مسبب هم دارد و اینجا سبب و اسباب با هم تداخل پیدا نمی کنند به این معنا که برای خلع یک موجبی است که مرد زن خودش را طلاق بدهد و پولی بگیرد و برای مالک شدن شوهر نسبت به نصف مهریه سبب دیگری است که آن طلاق قبل از نزدیکی است، پس زن باید افزون بر آن مالی که به شوهر می دهد تا رضایت او را برای طلاق خودش جلب بکند نصف مهریه را باید به او پرداخت بکند.

مال مشاع

اگر مال معینی به عنوان مهریه زن قرار گیرد و نصف مشاع را به شخص دیگری واگذار کند و نصف مشاع دیگر در مالکیت او قرار گیرد، در صورتی که شوهرش او را قبل از نزدیکی مطلقه سازد، شوهر مالک نصف مال مشاع که در اختیار زن است خواهد شد و این زن دیگر مالکی نیست، نصف ان را که به صورت مشاع داده است به دیگری و نصف دیگر که آنرا در اختیار دارد.

این نصف دیگر که در اختیار دارد به موجب طلاق از آن شوهرش می شود پس این نصف مشاع منتقل شده و زن مالک نمی شود و شوهر شریک می شود با ان شخصی که نصف مال از ناحیه زن داده شده است.

بعضی ها دقت نظر بیشتری به خرج دادند و چون شوهر مالک نصف مال مشاع از کل مشاع است در نتیجه آن نصف دیگر که از اختیار زن خارج شده بود و به دیگری انتقال داده شده بود، در حکم تلف است و زن موظف است آن را برای مرد جبران کند؛ یعنی مرد یک چهارم کل ملک را مالک می شود، ملک و یک چهارم قیمتش را و زن از آن نصفی که باقی مانده نصفش را یعنی یک چهارم کل را مالک می شود.

این در صورتی که مال، مال مشاع باشد که البته شارع قانون مدنی ما این نظر را نمی پذیرد و همان نظر اول را می پذیرد یعنی می گوید که اگر به این صورت در آمده باشد، یعنی نصف مشاع ان از طرف زن به دیگری منتقل شده باشد و زن مطلقه بشود، نصف دیگری که در اختیارش هست از آن شوهر خواهد بود نه نصف نصف یعنی یک چهارم، اما اگر ملک مفروز باشد؛ یعنی دو نصف کرده باشند، دو تا شش دانگ کرده باشند، اول یک شش دانگ بود بعد تبدیل به دو شش دانگ کرده باشند و زن نصف مفروز و جدا شده را به دیگری واگذار بکند و نصف دیگرش در ملک خودش باشد و مرد او را طلاق بدهد، قبل از نزدیکی اینجا همان فرض را ایشان می پذیرد که اینجا مرد مالک نصف مفروز باقی مانده یعنی یک چهارم از کل می شود و قیمت یک چهارم را یا مثل یک چهارم را باید به شوهر خودش پرداخت بکند.

بدل مهریه

اگر در عقد، یک مال معین به عنوان مهر قرار گرفت و بعد از مدتی بر اثر تراضی طرفین مال دیگری به عنوان مهریه قرار گیرد و قبل از نزدیکی طلاق صورت گیرد، زن موظف است نصف آنچه را که به عنوان مهریه تعیین شده بود به شوهر بازگرداند نه بدل آن را؛ مثلا آقایی در عقد نکاح قرار گذاشت خانه ای را بعنوان مهریه به زن خودش بدهد و وقتی که عقد محقق شد توافق شد که به صورت هبه یا صلح یا عوض یا هر چه که باشد با یک قراری به جای آن مهر معین چیز دیگری را مثلا اتومبیل، سهام کارخانه را بدهد و قبل از نزدیکی طلاق به وقوع پیوست.

با توجه به مواد قانونی نصف همان چیزی که ابتدائا به عنوان مهر تعیین شده شوهر حق دارد که بگیرد نه نصف انچه را که به عنوان بدل به جای ان مال به زن خود پرداخت کرده است؛ چون این بدل دادن یک قرار داد جدید و یک معامله مستقلی است و ارتباطی به نکاح ندارد.

طرق فسخ عقد نکاح عبارتند از:

1. طلاق
2. فسخ
3. مرگ

راه های دیگر فسخ نکاح عبارت است از:

1. لعان
2. ظهار

اگر مردی همسر خود را قبل از نزدیکی طلاق دهد باید نصف مهریه را به زن پرداخت نماید.

با انعقاد نکاح زن مالک مهریه می شود و می تواند هر گونه تصرفی در آن مهریه  بکند.

ماده ۱۰۸۲ ق.م: (به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید).

ماده ۳۰ ق.م:

(هر مالکی نسبت به مالکیت خود حق هر گونه تصرف و انتفاع دارد، مگر در مواردی که قانون استئناء کرده باشد).

پس وقتی می گوییم زن مالک مهریه است، می تواند هر گونه تصرفی هم در ان بکند منتهی در مورد طلاق و یا فسخ قبل از جدایی مالکیت آن به موجب قانون نسبت به نصف مهر از بین می رود.

مالکیت زن نسبت به نصف مهریه

قبل از نزدیکی، زن مالک همه ی مهریه است و می تواند در آن تصرف کند اما در هنگام جدایی قبل از نزدیکی مالکیت زن نسبت به نصف مهریه از بین می رود و مرد مالک آن نصف مهریه می شود.

انواع نظریه در این خصوص آورده شده است:

1. طلاق قبل از دخول مملک است.
2. مالکیت زن نسبت به نصف مهر قبل از نزدیکی متزلزل است؛ یعنی باعث می شود که مرد مالک بشود نصف مهری که از ان زن است؛ یعنی تا الان قانون گذار می پذیرفته که تمام مهر یه مال زن است ولی چون طلاق قبل از دخول و قبل از نزدیکی انجام شده، خود این طلاق باعث می شود که مرد مالک نصف مهر بشود. مالکیت قهری؛ تقریبا مثل ارث که کسی مالک می شود بخواهد یا نخواهد این هم مرد وقتی قبل از نزدیکی زن را طلاق می دهد چه قصد تملک نصف مهر را کرده باشد چه نکرده باشد مالک نصف مهر خواهد شد. مالکیت متزلزل زن نسبت به نصف مهریه بعد از نزدیکی قطعی خواهد شد.
3. زن نسبت به نصف مهر مالکیت ندارد و با نزدیکی مالکیت او به نصف مهریه قطعی می شود.

مبنا و استدلال و دلیل این مساله هر چه باشد در اینجا می گوییم که نزدیکی وقتی محقق شد مهر کلا از آن زن خواهد بود و اگر مرد او را طلاق داد هیچ ارتباطی به مهریه ندارد.

بسیاری از دانشجویان این تصور در ذهنشان هست که وقتی مردی زن خود را طلاق می دهد باید مهریه او را بدهد، خیر این چنین نیست؛ مرد وقتی که زنی را به عقد خود در اورد عقد باعث می شود که زن مالک مهریه بشود، نه اینکه وقتی او را طلاق داد باید مهر را بدهد قاعده بر اینست که همان موقعی که نکاح انجام می شود مهر هم از ناحیه مرد به زن پرداخت می شود.