مهریه و میزان تحقق آن

مهریه حقی است که به مجرد عقد زن مالک آن می شودومی تواند هرنوع تصرفی در آن بکند، پس با فوت زن این حق از عهده زوج ساقط نمی شود.

مهریه و ضمانت های اجرای آن

1. استقرار مهریه بصورت عندالنطالبه
2. استقرار مهریه بصورت عندالاستطاعه

معمولا دراکثر ازدواج ها مهریه بصورت عندالمطالبه تعیین میشود؛ زیرا به مجرد عقد زن مالک آن شده و توانایی مالی یا تمکن مالی زوج در ادای آن تاثیری ندارد و بایستی به عنوان دینی که بر ذمه زوج مستقر است پرداخت شود، اما در بعضی از ازدواج ها و شروط ضمن عقد مندرج در سند نکاحیه پرداخت مهریه بصورت عندالاستطاعه تعیین میشود، بدین صورت است که پرداخت مهریه از طرف زوج منوط به تمکن مالی وی است؛ یعنی اگر زوج توان مالی جهت پرداخت مهریه نداشته باشد؛ مانند مهریه عندالمطالبه ملزم به پرداخت از سوی محاکم قضایی نمی شود؛ لذا درصورت تمکن مالی، زوج مهریه را پرداخت در غیر اینصورت الزامی بابت پرداخت مهریه وجود ندارد.

مهریه دینی است که فقط با ادای دین از سوی زوج ویا بذل از سوی زوجه بری می شود، لکن اگر مهریه از طرف زوج پرداخت نشود و زوجه فوت نماید این حق زایل نمیشود بلکه وراث زوجه از قبیل پدر و مادر و فرزند و... می توانند تقاضای وصول آن را از طریق محاکم قضایی نمایند که پس از انجام درخواست حصر وراثت و مشخص شدن وراث متوفی مقدمات دریافت آن از طریق ارائه دادخواست فراهم می شود.

میزان تخصیص مهریه به زوجه

همانطور که پیشتر عنوان شد، به مجرد عقد زوجه مالک مهریه میشود اما این مالکیت بعضی مواقع بصورت کامل، در مواقعی بصورت نصف و در شرایطی مهرالمثل و گاهی مهرالمتعه است.

اگر ازدواج صورت بگیرد و نزدیکی واقع شود و زن بکارت خویش را از دست بدهد، مهریه بصورت کامل تعلق میگیرد.

چنانچه پس از عقد نزدیکی واقع نشود و زوجه دوشیزه بماند و تقاضای مهریه خویش را بنماید نصف مهریه به زوجه تعلق خواهد گرفت.

چنانچه عقد صورت بگیرد اما مهریه تعیین نشده باشد و نزدیکی نیز صورت گرفته باشد، زوجه مستحق مهرالمثل است، بدین صورت که میزان مهریه توسط کارشناس منتخب دادگاه تعیین و به زوجه بایستی از طرف زوج پرداخت گردد.

درمواقعی که عقد واقع شود و مهریه تعیین نشده باشد و نزدیکی نیز بین زوجین صورت نگرفته باشد، زن مستحق مهرالمتعه می شود.

در تعیین مهرالمتعه تمکن مالی زوج درنظر گرفته خواهد شد.

حق حبس

چنانچه ازدواج صورت بگیرد و زوجه از تمکین زوج خودداری کند و حاضر به برقراری ارتباط زناشویی و تمکین خاص نشود و هدف وی از این اقدام اخذ مهریه باشد، دراصطلاح گفته می شود زوجه از حق حبس استفاده کرده است؛ لذا زوجه قانونا این حق را دارد تا زمانیکه مهریه وی از سوی زوج پرداخت نشده است، از ادای وظایف زناشویی امتناع کرده و تمکین خویش را منوط به پرداخت مهریه نماید، دراین صورت زن ناشزه محسوب نمیشود ومی تواند علاوه بر مهریه نفقه خویش را نیز دریافت کند.

درحال حاضر قانون جهت اخذ مهریه توسط زوجه چند روش را پیش بینی کرده است، بدین نحو که زوجه ایی که تمایل به اخذ مهریه داشته باشد، به دو روش می تواند نسبت به وصول آن اقدام نماید:

• زوجه می تواند از طریق اجرائیه ثبت اقدام نماید، دراین روش زوجه بهمراه مدارک خویش از جمله سند ازدواج به دفترخانه ایی که ثبت ازدواج ایشان را به عهده داشته مراجعه کرده و از سردفتر ازدواج درخواست اجرای مهریه را می نماید. دفتر ازدواج مراتب را ثبت کرده و زوجه را جهت پیگیری مابقی مراحل از طریق اجرائیات ثبت راهنمایی می کند.

زوجه با تائیدیه دفترخانه که بصورت اتوماسیون به اداره ثبت اسناد محل وقوع عقد ازدواج ارسال شده است، مراجعه کرده وتقاضای توقیف اموال منقول و غیرمنقول زوج رامی نماید، با استعلام ثبت محل چنانچه زوج اموال غیرمنقول ثبت شده داشته باشد، نسبت به توقیف آن اقدام میشود وبه زوج ابلاغ می گردد که ظرف ده روز نسبت به پرداخت مهریه اقدام نماید، در غیراینصورت ملک و یا املاک از طریق مزایده به فروش می رسد و معادل مهریه زوجه از محل مزایده برداشت و به زوجه پرداخت میشود، همچنین است در خصوص مال منقول ازجمله خودرو که این موضوع از طریق اداره راهنمایی و رانندگی استعلام، چنانچه پلاک ثبت شده به نام زوج وجود داشته باشد، توقیف میشود.

البته توقیف اموالی که نام برده شد نسبت به اموالیست که جزء مستثنائات دین نباشد یعنی اگر زوج یک ملک داشته باشد و این ملک تنها دارایی وی باشد و محل زندگی وسکونت وی نمیتوان این ملک را توقیف کرد، همچنین است درخصوص خودرو اگر خودرو وسیله امرار معاش زوج باشد قابل توقیف نیست.

البته بدوا توقیف از طریق اجرای ثبت توقیف میشود، چنانچه دارای شرایط فوق و اموال جز مستثنائات دین باشد با اعتراض زوج و رسیدگی ثبت نسبت به رفع توقیف آن اقدام می شود.

• اگر زوج اموالی جهت توقیف نداشته باشددیگر روش اقدام از طریق اجرای ثبت روش موثری نیست بلکه زوجه باید از طریق ثبت دادخواست مطالبه مهریه از طریق دادگاه اقدام نماید، دادگاه به روش رسیدگی ماهوی نسبت به صدور حکم محکومیت زوج به پرداخت مهریه ز‌وجه مبادرت می کند که پس از صدور حکم و قطعیت آن زوجه می تواند درخواست اجرای حکم را بنماید، در این صورت به زوج ده روز مهلت پرداخت میشود تا نسبت به پرداخت محکوم به(مهریه)اقدام نماید، درصورت عدم پرداخت یا معرفی مال از سوی زوج، زوجه می تواند ضمن اعلام اینکه زوج اموالی جهت توقیف ندارد درخواست جلب سیار زوج را از دادگاه بنماید.

بهرحال و با توجه به موارد فوق مهریه دینی است بر ذمه زوج که حتی با فوت زوجه این حق ازبین نمی رود بلکه وراث زوجه متوفی می توانند تقاضای مطالبه آن از زوج بنمایند که در این صورت نیز میتوانند نسبت به توقیف اموال زوج اقدام نمایند و چنانچه زوج ورشکسته شده باشد و بدهکاری زیادی داشته باشد، مهریه زوجه طلب ممتاز محسوب شده و از این حیث زوجه یا وراث وی از مابقی طلبکاران مقدم تر هستند و به این حق می رسند.