گزارش معاینه جسد در پزشکی قانونی

برای این منظور، فرمی شامل سه قسمت مشخصات متوفی، معاینه جسد و علت مرگ وجود دارد. بخش مشخصات شامل نام و نام خانوادگی، نام پدر، سن، محل سکونت متوفی، تاریخ مرگ، تاریخ تشریح، نام پزشکان قانونی و قاضی ناظر بر کالبد گشایی است.

در قسمت معاینه، مشخصات ظاهری و یافته های کالبدگشایی به دقت «تحت بررسی» ثبت شود و در قسمت علت مرگ، چنانچه مشخص شده، درج شود در غیر این صورت عبارت درج شود.

در بعضی موارد با اینکه علت مرگ مشخص است ولی آزمایشات جهت تایید تشخیص و تکمیل معاینات انجام می شود. ممکن است نیاز به مطالعه پرونده پزشکی یا کیفری و حتی تحقیق از بستگان متوفی جهت اطلاع از سابقه پزشکی و آخرین وضعیت سلامت وی باشد.

کالبد گشایی سفید

حداقل در ۵% از مرگ های مشکوک علیرغم کالبدگشایی کامل و استفاده از آزمایش های آسیب شناسی و سم شناسی و بهره گیری از توضیحات بستگان، پرونده بالینی و کیفری، باز هم تعیین علت مرگ مقدور نمی باشد که به آن کالبدگشایی سفید گویند. در پیشرفته ترین مراکز علمی پزشکی قانونی هم امکان تعیین دقیق مرگ مقدور نیست.

مومیایی کردن اجساد

در جوامع قدیم، برای جاودانه کردن اجساد از این روش استفاده می کردند. مصریان قدیم معروف ترین مومیاگران بودند. در بین قوم اینکا در آمریکای جنوبی، نیجریه و برخی از ملل آسیایی، مومیایی کردن مرسوم بوده است. نیجریه ای ها اجساد مورد احترام را با عسل ممزوج می کردند؛ چون عسل با موم ممزوج است، مومیایی کردن از آن مشتق شده است.

در حال حاضر، مومیایی کردن اجساد برای انتقال بین کشورها اجباری است. روش های مختلفی استفاده می شود که اساس بیشتر آنها وارد کردن مواد ضدعفونی کننده قوی با فشار از طریق سرخرگ های بدن است.

سالم ماندن اجساد به طور طبیعی

سرمای شدید، نقاط گرم و خشک خصوصا زمین های شنی و مسمومیت با برخی ترکیبات شیمیایی که حالت ضدعفونی کننده دارند، موجب حفظ طبیعی اجساد می شود که این اجساد سال ها یا قرن ها سالم می مانند.

نبش قبر

عملی مذموم و ناپسند و در اسلام گناه بزرگی است و با اجازه حاکم شرع و موافقت پزشکی قانونی و اجازه دادگاه میسر است. اگر علت مرگ، آسیب جدی و اساسی بر روی استخوان ها یا نسوج بر جا گذاشته باشد، میسر است.

مهم ترین موارد نبش قبر

• وصیت متوفی جهت خاکسپاری در محل خاص
• معاینه مجدد جسد جهت تعیین علت مرگ
• دفن میت در محل نابجا یا بجا نیاوردن آداب شرعی
• خرابی مقابر در اثر حوادث و بلایای طبیعی

پس از صدور دستور نبش قبر از سوی مقام قضایی، پزشکان قانونی با توجه به سوابق پزشکی، محتویات پرونده کیفری و گزارش معاینه جسد و آزمایش های انجام شده، اظهار نظر می نمایند. در اصابت گلوله، خفگی در نتیجه دار آویختگی یا فشار دست و مسمومیت ها و شکستگی های استخوانی مفید می باشد ولی در مواردی نظیر خفگی در آب، خونریزی داخلی در اثر نفوذ جسم برنده و برق گرفتگی خیلی مؤثر نمی باشد.

هنگام نبش قبر باید جسد را با دقت در یک پوشش پلاستیکی قرار داد، خاک زیر جسد و ترشحات موجود در تکیه گاه و بالین، همچنین خاک تکیه گاه و زیر سنگ لحد جهت سم شناسی جمع آوری شود. در اجساد متلاشی شده، مو، ناخن و استخوان ها در یک کیسه و خاک تکیه گاه و زیر سنگ لحد در کیسه دیگری جمع آوری می شود.

تشخیص هویت

1. خصوصیات ظاهری
2. اثر انگشت
3. شناسایی از طریق دندان ها
4. شناسایی بقایای فاسد یا اسکلتی شده جسد
5. بازسازی چهره از روی جمجمه
6. تصویر
7. تعیین سن:

• الف - دوران جنینی
•  ب - تولد تا ۶ ماهگی
•  پ - ۶ ماه تا دو سالگی
•  ت - ۲۵ سالگی به بعد

تشخیص هویت

از جمله کارهای مهم پزشکی که هم برای زندگان و هم مردگان انجام می شود، تشخیص هویت است.

تشخیص هویت افراد زنده در موارد زیر انجام می شود:

1. افراد مبتلا به کما
2. افرادی که دچار فراموشی شده اند.
3. کودکان خردسال یا شیرخوار
4. افرادی که نقص عقلانی دارند.
5. افرادی که خود را با هویت های دروغین معرفی نموده اند و تشخیص هویت آنان به خواست مراجع قضایی و انتظامی انجام می شود.

در مواردی هویت فرد زنده مشخص است. همچنین در مسائلی مانند مهاجرت، بهره وری از حق ارث و بیمه یا اطلاع یافتن از سن دقیق افراد، تشخیص هویت انجام می شود.

در افراد فوت شده، اولین قسمت از معاینه اجساد، تشخیص هویت می باشد. در اجساد متلاشی شده، آسیب دیده، به اسکلت استخوانی تبدیل شده، متلاشی یا مخفی که مشخصات ظاهری مخدوش می باشد تشخیص هویت امری مشکل است.

در حوادث و فجایع جمعی مثل سیل و زلزله، انفجار و سقوط هواپیما، تشخیص هویت اجساد و زندگان به عهده پزشکی قانونی است که در این گونه موارد رادیولوژی، پیکر شناسی و دندانپزشک قانونی هم کمک می کنند.

بنابراین تشخیص هویت اجساد در چند مرحله انجام می شود. موارد ارجاعی به پزشک قانونی جهت تشخیص هویت ممکن است یک فرد زنده، متوفی که یک یا چند روز از فوتش گذشته، اجساد تجزیه شده و فساد یافته و گاه بقایای اسکلتی یا قسمتی از بدن فرد و حتی در مواردی قطعه ای استخوان جهت تعلق به انسان یا حیوان می شود.

خصوصیات ظاهری

درخصوص موارد ارجاعی به پزشک قانونی (زنده یا مرده) باید قد، وزن، رنگ پوست، ظاهر فرد، نژاد، رنگ و نوع مو، لباس ها، جواهرات و سایر زینت آلات که فرد به همراه دارد و در تعیین هویت مهم است بررسی شوند که غالبا این بررسی ها وظیفه نیروی انتظامی است.

از دیگر خصوصیاتی که به تشخیص هویت کمک می کند می توان خالکوبی ها، جرسگاه های جراحی، ضایعات قدیمی، ناهنجاری های مادرزادی، خال ها، وضع ریش و سبیل، سوراخ بودن گوش و بینی و تهیه عکس های رخ و نیم رخ را نام برد.

اثر انگشت

انگشت نگاری وظیفه نیروی انتظامی است ولی اگر پوست انگشت به علت فساد نعشی جدا شده باشد، جهت تهیه آثار انگشت از پوست جدا شده یا با استفاده از بافت های زیرین، از پزشک کمک خواسته می شود که در این شرایط پزشکان قانونی پوست های متورم را با روش های خاصی برای انگشت نگاری آماده می کنند. آنچه پزشکان قانونی باید درخصوص انگشت نگاری و آثار انگشت بدانند این است که در صحنه جرم نباید بدون لزوم به وسایل موجود دست بزنند.

در سال ۱۸۸۸ شیوه ای برای انگشت نگاری ابداع نمود. امکان مشابه بودن آثار انگشت یک در (Galton) گالتن ۶۴ میلیون است و حتی اثر انگشت دوقلوهای یکسان نیز مشابه نیست. از آثار کف پا و دست هم استفاده می شود. در حال حاضر استفاده از شکل لوله گوارش، چین های لب، الگوی وریدهای پشت دست انسان در حال پژوهش است.

شناسایی از طریق دندان ها

دندان ها سخت ترین و مقاوم ترین قسمن بدن انسان هستند که در فساد کامل یا آتش سوزی و سوانح و فجایع، حفظ شده و حاوی اطلاعات مهمی می باشند. دندانپزشکی قانونی در تشخیص هویت و آسیب های وارده به دندان ها و نیز آسیب ایجاد شده توسط دندن ها به کار می آید.

روش قابل اعتماد، مقایسه فرمول دندانی فرد با سوابق دندانپزشکی موجود است (تعداد، سلامت، کشیده یا پر کرده، سایر اقدامات دندانپزشکی در پرونده فرمول دندانی است).

رویش دندان ها، روش مفیدی جهت تعیین سن در افراد جوان و فرمول دندانی در تشخیص هویت اجساد خصوصا در فجایع جمعی می باشد.

شناسایی بقایای فاسد یا اسکلتی شده جسد

یکی از وظایف اختصاصی پزشکی قانونی که با همکاری دندانپزشک، رادیولژیست، سرم شناس، آناتومیست و پیکرشناس انجام می شود، شناسایی بقایای فاسد یا اسکلتی شده جسد است.

در بقایای اسکلتی کشف شده مهم است دقت کنیم که قطعه کشف شده:

1. واقعا استخوان است.
2. متعلق به انسان است. اگر بخشی از استخوان در دسترس باشد، با استفاده از علم پیکرشناسی، جواب راحت تر است ولی اگر استخوان قطعه قطعه شده باشد، شناسایی سخت است و بررسی های سرم شناسی خاص، می تواند در تشخیص تعلق آن به انسان کمک کند.
3. چه جنسی است؟ تعیین جنسیت با دقت بیش از ۹۰%(در صورتی که بیشتر اسکلت موجود باشد) ممکن است استخوان های جمجمه، لگن، ران و جناغ، بیشترین کمک را می کند.
4. سن متوفی چقدر است؟ تا ۲۵-۲۰سالگی با بررسی دندان ها و بررسی مراکز استخوان سازی در استخوان های بلند امکان پذیر است. روش های دیگر بررسی، همانند بسته شدن درزهای استخوانی در جمجمه، توجه به ساییدگی و ضایعات مفصلی و پوسیدگی، ساییدگی و سایر تغییرات دندانی نیز مفید است.
5. قد شخص چقدر است؟ در شرایط طبیعی، قد افراد بر اثر انبساط و انقباض عضلات و جمع شدن دیسک بین مهره ای چندین سانتیمتر اختلاف پیدا می کنند. در صورتی که تمامی اسکلت در دسترس باشد حدس قد تقریبی امکان پذیر است. با استفاده از استخوان های ران یا درشت نی نیز می توان از طریق جداول و فرمول های خاص، قد را حدس زد.
6. نژاد افراد کدام است؟ تعیین نژاد، از طریق دندان ها، شکل عمومی اسکلت، خصوصا در جمجمه و مقایسه با شکل ها و جدول ها و مقیاس های خاصی امکان پذیر است.

بازسازی چهره از روی جمجمه

با توجه به روش های خاص و تخمین بافت های نرم در قسمت های گوناگون جمجمه به کمک کامپیوتر، اقدام به بازسازی چهره می نمایند. مشکل اصلی این است که موی صورت، لب ها و چشم ها که بخش عمده ای از قیافه ظاهری هستند به استخوان های زیرین خود وابسته نمی باشند.

تصویر گویا

توصیف علمی و دقیق گمشده ها و افراد مجرم یا فراری از صحنه جرم را تصویر گویا می نامند. با استفاده از شکل بینی، نرمه و لاله گوش، رنگ پوست و مو و عنبیه، نوع ابرو، چین های صورت، خال، زگیل، جوشگاه قدیمی، موضع لب ها، دهان، چانه، ریش و سبیل چهره شخص معلوم می شود که این عمل را با قرار دادن نمونه های از قبل تهیه شده به کمک کامپیوتر انجام می دهند.