دزدی رایانه‌ای

سرقت به عنوان یکی از جرایم علیه اموال، در جامعه در حال گسترش است و در فقط شامل اموال و به صورت مادی نمیباشد بلکه سرقت رایانه ای نیز در حال گسترش است. در این مقاله برایتان مصادیق سرقت رایانه ای را توضیح میدهیم.

سرقت که بسیار شاهد وقوع آن در جامعه هستیم، از انواع جرایم علیه اموال میباشد؛ به گونهای که بخشی از اخبار مربوط به صفحه حوادث مطبوعات به گزارش مربوط به وقوع این جرم اختصاص دارد. قانونگذار در قانون مجازات اسلامی، سرقت را به ربودن مال متعلق به غیر تعریف نموده و آن را دو نوع تعزیری و حدی تقسیم کرده است که مجازات هر یک از این دو نوع سرقت نیز متفاوت از دیگری میباشد.

دزدی رایانه ای

قانونگذار در ماده ۷۴۰ قانون تعزیرات، سرقت رایانه ای را تعریف کرده است. طبق این ماده «هر کس به طور غیرمجاز دادههای متعلق به دیگری را برباید، چنانچه عین دادهها در اختیار صاحب آن باشد، به جزای نقدی از یك میلیون (۱.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال و در غیر این صورت به حبس از نود و یك روز تا یك سال یا جزای نقدی از پنج میلیون (۵.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال یا هر دو مجازات محكوم خواهد شد».

همان­طور که ملاحظه میکنید رفتار مجرمانه در سرقت رایانه ای هم ربودن است اما این ربودن به چه نحو اتفاق میافتد؟ ربودن در سرقت رایانه ای به دو روش ممکن است انجام شود؛ در یکی از این روشها پس از سرقت اطلاعات و محتوای متعلق به دیگری، دارندهی آنها از این اطلاعات و محتوا محروم میشود و دیگر نسخهای از آن در اختیارش باقی نمیماند. مانند آنکه سرقت از طریق کات کردن (cut) اتفاق بیافتد.

مانند آنکه شما رایانه ای خود را برای تعمیر در اختیار کسی بگذارید و او بدون اجازهی شما از فایلهایتان کپی بگیرد. باید توجه داشت که اگر شخصی بدون اجازهی شما به رایانه تان دسترسی پیدا کند و از برخی اطلاعات موجود در آن عکس بگیرد، نمیتوان رفتار او را سرقت رایانه ای دانست زیرا در این حالت او نه از اطلاعات و محتوای موجود در رایانه ای شما کپی گرفته است و نه با کات کردنشان، آنها را از دسترس شما خارج کرده است. در این حالت میتوان گفت که او مرتکب جرم دسترسی غیرمجاز شده است که یکی دیگر از جرایم رایانه ای میباشد و شرایط خاصی دارد.

نکتهای که باید مدنظر قرار گیرد آن است که در سرقت رایانه راای با ربودن داده و اطلاعاتی روبرو هستیم که در سامانه های رایانه ای و مخابراتی مانند لپتاپ و تلفن همراه و یا در ابزارهای حامل داده مانند اطلاعات موجود درون فلش و … وجود داشته است. بنابراین اگر شخصی خودِ این ابزارها یعنی رایانه، فلش و … را سرقت کند، اگرچه مرتکب سرقت شده است اما نمیتوان به آن سرقت رایانه ای گفت زیرا در سرقت رایانه ای ربودن محتوای داخلی این سامانه ها و ابزارها اهمیت دارد.

سرقت سنتی

در سرقت سنتی موضوع جرم مال است و باید آنچه ربوده میشود دارای ارزش اقتصادی داشته باشد اما در سرقت رایانه ای چون قانونگذار بر این موضوع تأکید نکرده است، موضوع سرقت رایانهای میتواند داده، محتوا و اطلاعات دارای ارزش مالی یا غیرمالی باشد. یعنی اگر شخصی از سامانههای رایانه ای متعلق به شخص دیگر اطلاعاتی را برباید که هیچ ارزش مالی ندارد (مانند عکسهای خانوادگی یا نوشته های شخصی)، باز هم سرقت رایانه ای رخ داده است.

همچنین، اینکه فرد رباینده چه انگیزهای را از سرقت این دادهها و اطلاعات دنبال میکند، اهمیت ندارد. بنابراین، اگر شخصی به صورت غیرمجاز وارد ایمیل شخص دیگر شود و فایل مربوط به نوشتههای او را از ایمیل او کپی کند تا صرفاً بتواند آنها را بخواند، مرتکب سرقت رایانهای شده است. در واقع با اینکه او هیچ انگیزهای ناشایستی ندارد اما این موضوع در وقوع جرم سرقت نقشی ندارد.

نکته دیگری که وجود دارد و باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان سرقت رایانه ای با کلاهبرداری رایانه ای است. کلاهبرداری رایانه ای هم یک جرم رایانه ای است اما متفاوت از سرقت رایانه ای میباشد. در کلاهبرداری رایانه ای شخص مرتکب درصدد آن است که از ابزارهای رایانه ای استفاده کند تا وجه، مال یا امتیاز مالی به دست آورد. مانند آنکه شخصی با ورود غیرمجاز به سامانهی بانک مبلغی را از حساب یک شخص به حساب خود انتقال دهد. در حالی که در سرقت رایانه ای محتوا و اطلاعات مربوط به یک شخص مورد سرقت قرار میگیرد.