آیا پرداخت سود قطعی قانونی است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
قراردادی که در آن سرمایه‌پذیر به سرمایه‌گذار سود قطعی و تضمینی اعلام کند و شرط شود که اگر سود واقعی بیشتر از سود اعلامی بود، مابه‌التفاوت به سرمایه‌پذیر تعلق گیرد اما اگر سود کمتر یا زیان باشد، سرمایه‌پذیر باید سود قطعی را تماما پرداخت کند، از نظر شرعی و قانونی در فقه اسلام و حقوق ایران اشکال دارد.

### دلایل شرعی و قانونی اشکال قرارداد

- **حرمت ربا:** در فقه اسلامی، دریافت سود قطعی و تضمینی بدون مشارکت واقعی در سود و زیان، مصداق ربا و حرام است. سود تضمینی به معنای دریافت سود بدون پذیرش ریسک است که خلاف اصول شرعی است

- **غرر (ابهام و عدم قطعیت):** قراردادهای سرمایه‌گذاری باید فاقد ابهام در نتیجه باشند و مشارکت واقعی در سود و زیان داشته باشند. شرط تضمین سود قطعی و الزام پرداخت آن حتی در صورت زیان، موجب غرر و عدم تحقق مشارکت واقعی می‌شود

- **تبدیل قرارداد به وام با سود:** اگر سرمایه‌پذیر در هر حال ملزم به پرداخت سود قطعی باشد، قرارداد به وام با بهره تبدیل می‌شود که در فقه اسلامی ممنوع است

### راهکارهای شرعی جایگزین

برای رفع این اشکالات، فقه اسلامی و حقوق ایران قراردادهای جایگزین و مشروعی را پیشنهاد می‌کند که در آن‌ها سود و زیان به نسبت توافق شده تقسیم می‌شود و تضمین سود قطعی وجود ندارد، مانند:

- **مضاربه:** سرمایه‌گذار پول می‌دهد و سرمایه‌پذیر (عامل) مدیریت می‌کند. سود به نسبت توافق شده تقسیم می‌شود و زیان بر عهده سرمایه‌گذار است مگر شرط خلاف شود که آن‌گاه قرارداد باطل است

- **مشارکت مدنی:** هر دو طرف سرمایه می‌گذارند و سود و زیان به نسبت سهم هر یک تقسیم می‌شود.

- **وکالت با حق‌الزحمه:** سرمایه‌گذار به سرمایه‌پذیر وکالت می‌دهد که با سرمایه او کار کند و در پایان مبلغی به عنوان اجرت وکالت یا سهم سود توافق شده دریافت کند بدون تضمین سود قطعی

### جمع‌بندی

قراردادی که در آن سرمایه‌پذیر به سرمایه‌گذار سود قطعی تضمینی بدهد و در صورت عدم تحقق سود، ملزم به پرداخت آن باشد، از نظر شرع اسلام و قوانین مرتبط دارای اشکال است و ممکن است به عنوان ربا و غرر تلقی شود. برای رعایت موازین شرعی و قانونی، بهتر است از قراردادهای مشارکتی مانند مضاربه یا مشارکت مدنی استفاده شود که در آن‌ها سود و زیان واقعی بین طرفین تقسیم می‌شود و تضمین سود قطعی وجود ندارد.

---