آیا می‌توان حواله خرید خودرو را توقیف کرد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و احترام
بله، حواله خرید خودرو تحت شرایطی می‌تواند جزء اموال قابل توقیف باشد، اما این موضوع دارای پیچیدگی‌هایی است.

توقیف خود حواله خودرو:
در مورد امکان توقیف خود حواله، نظرات متفاوتی وجود دارد:
برخی حقوق‌دانان معتقدند از آنجایی که حواله دارای ارزش مالی و مادی است، اگر برای دادگاه ثابت شود که شخصی دارای حواله است، آن حواله قابل توقیف و حتی انتقال (مثلا به زوجه برای مهریه) خواهد بود. شرط این امر این است که حواله به نام فرد بدهکار ثبت شده باشد و قابل استعلام با مشخصات او باشد.

در مقابل، برخی دیگر معتقدند تا زمانی که خودرو تحویل نشده و سند به نام فرد صادر نشده است، صرف داشتن حواله قابل توقیف نیست. همچنین، اگر امکان صلح و انتقال حواله به نام دیگری وجود نداشته باشد (همانطور که در برخی قراردادهای شرکت‌های خودروسازی ذکر می‌شود)، توقیف آن از طریق اجرای ثبت ممکن نیست.

نکته مهم دیگر این است که اگر فرد بدهکار به حواله دسترسی نداشته باشد، توقیف آن ممکن نیست.

توقیف خودرو پس از تحویل:
رویکرد قطعی‌تر، توقیف خود خودرو پس از تحویل و ثبت سند به نام فرد بدهکار است. در این حالت، خودرو به عنوان یکی از اموال فرد، قابل توقیف برای پرداخت دیون (مانند مهریه) خواهد بود. مگر اینکه خودرو جزء مستثنیات دین باشد، یعنی وسیله امرار معاش ضروری فرد باشد.

نحوه اقدام برای توقیف:
مراحل کلی توقیف اموال (اعم از حواله در صورت احراز شرایط یا خود خودرو) به شرح زیر است:

از طریق دادگاه:
تامین خواسته: طلبکار می‌تواند با ارائه دادخواست تامین خواسته به دادگاه حقوقی، درخواست توقیف حواله یا خودرو را (قبل از صدور حکم قطعی یا همزمان با دادخواست اصلی) مطرح کند. اگر درخواست توقیف قبل از دادخواست اصلی باشد، خواهان باید ظرف ۱۰ روز دادخواست اصلی را نیز تقدیم کند، در غیر این صورت از مال رفع توقیف می‌شود.

اجرای حکم: پس از صدور حکم قطعی مبنی بر محکومیت فرد بدهکار، طلبکار می‌تواند با مراجعه به واحد اجرای احکام دادگاه، درخواست توقیف اموال او از جمله خودرو یا حواله (در صورت پذیرش توسط دادگاه) را ارائه دهد.

در هر دو حالت، اگر شماره پلاک خودرو مشخص نباشد، می‌توان از طریق اجرای احکام دادگاه، برای استعلام پلاک‌های به نام مدیون از پلیس راهور اقدام کرد.

از طریق اجرای ثبت:
در مواردی که طلب مستند به سند لازم‌الاجرا باشد (مانند چک یا مهریه)، می‌توان مستقیما به اداره اجرای ثبت اسناد مراجعه و درخواست توقیف اموال از جمله خودرو را ارائه داد. برای مهریه، پس از ابلاغ اجرائیه به زوج، اگر ظرف ۱۰ روز مهریه پرداخت نشود، می‌توان خودرو را توقیف کرد.

نکات مهم:
اگر خودرو به نام شخص بدهکار نباشد یا قبل از توقیف به شخص ثالثی به طور واقعی منتقل شده باشد، امکان توقیف آن وجود ندارد یا شخص ثالث می‌تواند به توقیف اعتراض کند.

در صورت توقیف، اگر ارزش مال توقیف شده بیشتر از میزان بدهی باشد و امکان تجزیه آن نباشد (مانند خودرو)، کل مال توقیف می‌شود. اگر ارزش کمتر باشد، بقیه طلب از سایر اموال وصول خواهد شد.

توقیف خودرو می‌تواند به صورت سندی (جلوگیری از نقل و انتقال) یا فیزیکی (انتقال به پارکینگ) باشد.

اگر زوج پس از صدور حکم یا اجرائیه ثبت، برای فرار از دین خودرو را منتقل کند، این عمل می‌تواند مصداق فرار از پرداخت دین تلقی شده و معامله باطل و زوج قابل تعقیب کیفری باشد، هرچند اثبات صوری بودن معامله دشوار است.