آیا می‌توانم با حقوق ۱۹ میلیون اعسار بگیرم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
پاسخ کوتاه
قانون، «سقف ریالی ثابت» برای اعسار تعیین نکرده است؛ ملاک این است که شخص «بدون لطمه زدن به معیشت متعارف خود و افراد تحت تکفل» نتواند هزینه دادرسی را بپردازد (ماده قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۱ قانون اعسار). بنابراین یک کارمند دولت با حقوق ۱۹ میلیون تومان (یا ریال) «اصل احتمال» اعسار را از دست نمی‌دهد؛ ولی عملا دادگاه‌ها وقتی حقوق ماهانه بیش از حداقل حقوق مصوب و هزینه دادرسی موضوع دعوا چندان سنگین نباشد، اعسار مطلق را نمی‌پذیرند و حداکثر «قسط‌ بندی» (اعسار نسبی) می‌دهند. یعنی:

• اگر هزینه دادرسی دعوا رقم بزرگی باشد (مثلا دعوای مطالبه ۳ میلیارد ⇒ هزینه دادرسی حدود ۱۴۰ میلیون) و شما نشان دهید که با ۱۹ میلیون حقوق، قسط و اجاره و خرج زندگی دارید، شانس پذیرش اعسار مطلق یا اقساطی بالاست.
• اگر هزینه دادرسی کم است (برای مثال ۱۵۰ هزار تا ۵ میلیون) معمولا دادگاه می‌گوید می‌توانید از حقوقتان بپردازید و اعسار رد می‌شود.

جزئیات قانونی و رویه‌ای

۱) مواد قانونی
ماده ق.آ.د.م: «کسی اعسر شناخته می‌شود که به‌علت نداشتن دارایی یا عدم دسترسی به دارایی خود، نتواند یا برای او متعسر باشد که هزینه دادرسی را بپردازد.»
ماده ۱ قانون اعسار: ملاک، «عجز از پرداخت دیون یا مخارج ضروری زندگی» است.

۲) اقسام اعسار
• اعسار مطلق → معافیت کامل از هزینه دادرسی.
• اعسار نسبی → پرداخت هزینه دادرسی به اقساط (معمول‌‌ترین تصمیم برای حقوق‌بگیران).

۳) شاخص‌هایی که دادگاه می‌سنجد
✓ مبلغ خالص دریافتی ماهانه و مزایای غیرنقدی
✓ تعداد افراد تحت تکفل
✓ مبلغ اجاره یا قسط و بدهی‌های ثابت
✓ هزینه دادرسی متناسب با خواسته‌ دعوا
✓ اموال منقول یا غیرمنقول شخص (اتومبیل، سپرده بانکی، سهام، ملک مشاع و …)

۴) مدارک و ادله‌ای که شما باید ارایه کنید
۱. فیش حقوقی سه ماه آخر یا حکم کارگزینی.
۲. استشهادیه دو نفر (فرم رسمی دفاتر خدمات قضایی).
۳. مدارک هزینه‌های ماهانه: اجاره‌نامه، فیش قسط بانک، قبض درمان یا تحصیل فرزندان.
۴. اگر هزینه دادرسی سنگین است، جدول مقایسه «هزینه دادرسی ↔ درآمد» را ضمیمه کنید تا دادگاه ببیند پرداخت یک‌جای آن ممکن نیست.

۵) رویه غالب محاکم
– کارمندانی که حداقل تا دو برابر دستمزد مصوب وزارت کار حقوق می‌گیرند و اموال قابل توقیفی ندارند ⇒ معمولا اعسار نسبی (اقساط) پذیرفته می‌شود.
– حقوق بالاتر (مثل ۱۹ میلیون تومان سال ۱۴۰۳ که حدود ۲٫۵ برابر حداقل دستمزد است) ⇒ اگر هزینه دادرسی عادی باشد، دادگاه رد می‌کند و می‌گوید می‌توانید از حقوقتان بپردازید.
– در دعواهای بزرگ (مانند مطالبه چند میلیارد تومانی یا ابطال سند رسمی)، با همین حقوق هم دادگاه ممکن است اعسار مطلق یا اقساط ۲۴ ماهه بدهد، چون نسبت هزینه به درآمد بسیار بالا می‌شود.

۶) جمع‌بندی عملی
۱. بله، می‌توانید درخواست اعسار بدهید؛ قانون منع نکرده است.
۲. احتمال موفقیت «اعسار مطلق» برای حقوق ۱۹ میلیونی فقط وقتی بالاست که هزینه دادرسی واقعا زیاد باشد یا مخارج ثابت شما نشان دهد چیزی از حقوق باقی نمی‌ماند.
۳. اگر هزینه دادرسی پایین است، واقع‌بینانه‌تر است از همان ابتدا «اعسار نسبی (پرداخت در ۶ یا ۱۲ قسط)» بخواهید؛ احتمال پذیرش بیشتر است.
۴. ادله و اسناد معیشتی، کلید قبولی است؛ صرف اعلام حقوق عدد ۱۹ میلیون بدون شرح هزینه‌ها منجر به رد اعسار خواهد شد.

موفق باشید 🌹