موضوعتان را بگویید، در چند ثانیه به وکیلِ در دسترس میرسید
لطفاً اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.
تلفن تماس:
شما میتوانید درخواست ارزیابی حقوقی خود را بطور مستقیم برای ارسال کنید و در کوتاهترین زمان ممکن از ایشان پاسخ
بگیرید.
لطفا دقت داشته باشید، شما در هر روز تنها
میتوانید ۳
درخواست ارزیابی حقوقی رایگان ویا ارتباط مستقیم با متخصص ثبت نمایید.
همچنین دقت داشته باشید درصورت عدم انتخاب متخصص، پیام شما برای تمامی متخصصان ارسال شده و ایشان
می توانند ارزیابی خود را از درخواست شما مطرح نمایند.
شهود شاکی در شهادتنامه خود پیوست شکواییه اعلام داشتهاند که در ساعت پنج بعدازظهر از روز معینی به منزل اینجانب مراجعه کردهاند و سندی از بنده دریافت کردهاند. میخواهم از بازپرس پرونده تقاضا کنم جهت راستیآزمایی ادعای شهود شاکی از شرکت همراه اول استعلام کند که تلفنهای همراه آن اشخاص در آن روز و ساعت معین به سایتهای شبکه همراه اول در منطقه منزل من متصل بودهاند یا خیر؟
آیا چنین درخواستی توسط متهم پرونده از بازپرسی مقدور و مرسوم است یا باید از مرجع دیگری درخواست انجام این استعلام را کنم و به بازپرس ارائه دهم؟
سلام وقتت بخیر
بله، میتوانید مستقیما از همان بازپرس بخواهید که برای راستیآزمایی ادعای شهود، از همراه اول استعلام «نقطهزنی / محل اتصال» تلفنهای همراه شهود در تاریخ و ساعت مورد نظر را بگیرد و این کار هم از نظر حقوقی مقدور است و هم در عمل در بسیاری از پروندههای کیفری انجام میشود، اما اختیار پذیرش یا رد درخواست با خود بازپرس است.
دسترسی به چنین اطلاعاتی فقط با دستور مرجع قضایی ممکن است و شما بهعنوان متهم نمیتوانید از مرجع دیگری (مثل خود همراه اول) این استعلام درباره تلفن دیگران را شخصا بگیرید و بعد به بازپرس ارائه کنید.
مبنای قانونی و رویه برای این نوع استعلام
در حقوق ایران «ردیابی و نقطهزنی موبایل» و همچنین استعلام اینکه یک سیمکارت در زمان معین از کدام دکلها یا سایتهای مخابراتی استفاده کرده، بهعنوان یکی از روشهای فنی کشف حقیقت در پروندههای کیفری شناخته شده است.
در عمل، از این روش هم برای اثبات حضور متهم در محل جرم و هم برای نشاندادن حضور یا عدم حضور شهود یا بزهدیده در زمان و مکان ادعایی استفاده میشود و نمونههای عملی آن در پروندهها گزارش شده است.
بر اساس تحلیلهای دکترین و نظریات مشورتی، «نقطهزنی» از نظر فقهی و حقوقی در صورتی که برای کشف جرم یا دفع ظلم ضرورت داشته باشد و راه دیگری وجود نداشته باشد، مجاز دانسته شده و دیوان عدالت اداری نیز محدود کردن بیجهت امکان استعلام پیامک و ردیابی را در این حدود خلاف شرع اعلام کرده است.
در عین حال، همه منابع تاکید میکنند که این کار فقط در چارچوب پرونده و با دستور مقام قضایی ممکن است و استفاده خودسرانه از آن، تعرض به حریم خصوصی و فاقد وجاهت قانونی است.
چه کسی حق استعلام از همراه اول را دارد؟
اپراتورها (مثل همراه اول) مکلفاند اطلاعات و اسناد مربوط به ارتباطات را فقط به «مرجع قضایی» و بر اساس دستور رسمی (نامه دادسرا/دادگاه) تحویل دهند و حق ندارند این اطلاعات را مستقیم در اختیار اشخاص خصوصی بگذارند.
ماده ۱۵۳ قانون آیین دادرسی کیفری مقرر میکند که وزارتخانهها، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی و… (که شرکتهای مخابراتی و اپراتورها از نظر عمل در همین زنجیره قرار میگیرند) موظفاند اسباب، ادله و اطلاعات لازم برای تحقیق کیفری را به درخواست مرجع قضایی در اختیار او قرار دهند.
بر اساس رویه عملی که حقوقدانان توضیح دادهاند، «نقطهزنی و ردیابی موبایل فقط با دستور مقام قضایی امکانپذیر است و در غیر این صورت جرم محسوب میشود»؛ یعنی شما یا وکیلتان فقط میتوانید از قاضی/بازپرس بخواهید که چنین دستوری صادر کند، نه اینکه خودتان به همراه اول یا مخابرات مراجعه کنید.
دریافت ریز مکالمات، پیامکها یا هر نوع داده ترافیکی مربوط به «دیگران» بدون حکم قضایی هم صراحتا ممنوع است و بهعنوان نقض حریم خصوصی قابل تعقیب است؛ اپراتورها نیز بدون دستور قضایی چنین اطلاعاتی را به شما نخواهند داد.
حق متهم برای درخواست تحقیقات تکمیلی
در مرحله تحقیقات مقدماتی، بازپرس مکلف است برای کشف جرم و جمعآوری دلایل، تمام قرائن و امارات مؤثر را، چه به نفع متهم و چه به ضررش، بررسی کند و از هیچ دلیل قابل اعتنایی چشمپوشی نکند.
قانون و رویه دادرسی تصریح میکند که متهم همانند شاکی میتواند دلایل خود را ارائه کند و درخواست انجام تحقیقات خاص (مثل تحقیق محلی، معاینه محل، استعلامها و کارشناسیها) را مطرح نماید و قاضی در حدود کشف حقیقت باید در مورد آن تصمیم بگیرد.
حتی در رویه حقوقی آمده است که اگر یکی از اصحاب دعوا به دلیلی استناد کند که در اختیار خودش نیست و نزد ادارات یا شرکتهای دولتی است، «دادگاه مکلف به استعلام» است؛ یعنی اصل بر این است که وقتی دلیل نزد مرجع ثالث دولتی یا عمومی است و طرف دعوا دسترسی ندارد، مرجع قضایی باید برای کشف حقیقت آن را مطالبه کند.
این منطق، هرچند در رای استنادی در دعوای حقوقی مطرح شده، در پروندههای کیفری هم برای توجیه استعلام از شرکتها و ادارات (از جمله مخابرات و همراه اول) به نفع یا به ضرر متهم بهکار میرود.
امکان نقطهزنی موبایل «شاهد» برای سنجش صحت شهادت
در منابع تخصصی صراحتا ذکر شده که «نقطهزنی موبایل شاهد» نیز در برخی پروندهها برای راستیآزمایی شهادت قابل درخواست است، مثلا وقتی طرف مقابل مطمئن است که شاهد در زمان ادعایی در محل وقوع جرم حضور نداشته است.
همان منابع توضیح میدهند که در جرایم مهم و در جایی که دلیل اصلی طرف مقابل منحصر به شهادت است، احتمال موافقت قاضی با نقطهزنی شاهد بیشتر است، بهویژه اگر قرائن قوی بر مخدوش بودن شهادت ارائه شود.
بهطور مشخص بیان شده که متهم هم میتواند برای «اثبات بیگناهی خود» درخواست نقطهزنی موبایل خودش یا دیگران (از جمله شهود) را مطرح کند تا حضور یا عدم حضور در زمان و مکان جرم روشن شود، هرچند قاضی الزام قانونی به پذیرش ندارد و باید با توجه به نوع جرم و اوضاع پرونده تصمیم بگیرد.
در مثالهای عملی، وکلا از دادگاه خواستهاند سابقه اتصال تلفن همراه افراد به دکلهای نزدیک محل در ساعت معین استعلام شود و نتیجه، برای اثبات دروغ بودن ادعای آن اشخاص بهکار رفته است.
مرجع درست برای طرح درخواست شما
با توجه به اینکه پرونده در مرحله بازپرسی است، مرجع طبیعی و صحیح برای این نوع استعلام، همان بازپرس پرونده است و نیازی نیست (و اساسا امکان حقوقی معناداری هم نیست) که شما از مرجع خارج از پرونده بخواهید مستقیما از همراه اول استعلام کند.
بازپرس، هم بر اساس اختیارات عمومی خود در جمعآوری ادله و هم بر مبنای ماده ۱۵۳ قانون آیین دادرسی کیفری، میتواند از شرکتهای مخابراتی و اپراتورها استعلام کند و آنها مکلفاند اطلاعات لازم را در اختیار او قرار دهند.
در واقع مسیر قانونی به این شکل است که شما (یا وکیلتان) در قالب لایحه یا در صورتجلسه دفاع از بازپرس میخواهید:
«با توجه به اینکه شهود شاکی اظهار داشتهاند در تاریخ … ساعت … در منزل اینجانب حضور داشتهاند، تقاضا میشود از شرکت همراه اول استعلام شود که تلفنهای همراه شمارههای … در بازه زمانی … تا … آن تاریخ، به کدام دکلها و سایتهای مخابراتی متصل بودهاند تا صحت یا سقم ادعای شهود روشن شود.»
این همان روالی است که در منابع عملی هم برای درخواست نقطهزنی موبایل شاهد یا متهم پیشنهاد شده است.
نکات عملی برای تنظیم و تقویت درخواست
هرچه درخواست شما «محدود و دقیقتر» باشد (مثلا فقط همان روز و بازه زمانی حدود ۱–۲ ساعته، فقط شماره تلفنهای مشخص شهود)، احتمال پذیرش آن توسط بازپرس بیشتر خواهد بود؛ چون هم با حریم خصوصی دیگران کمتر تعارض دارد و هم روشن است که مستقیما به موضوع پرونده مربوط است.
بهتر است در لایحه توضیح دهید که:
شهادت شهود تنها یا مهمترین دلیل علیه شماست،
و تنها راه عینی و فنی برای سنجش صحت ادعای آنها همین استعلام از اپراتور است،
تا بازپرس راحتتر احراز کند که این اقدام «برای کشف حقیقت ضروری» است.
اگر مایل باشید، میتوانید علاوه بر شماره شهود، استعلام نقطهزنی خط خودتان را هم در همان زمان درخواست کنید تا حضور شما در محل سکونت خودتان یا عدم همزمانی شما با محل ادعایی، برای بازپرس روشنتر شود، هرچند در منابع تاکید شده که قاضی الزامی به پذیرش چنین درخواستهایی ندارد و آن را در کنار سایر قرائن میسنجد.
وجود وکیل متخصص نیز میتواند در نحوه استدلال و مستندسازی درخواست (استناد به مواد قانونی و رویه) کمک کند تا بازپرس این اقدام را در راستای کشف حقیقت ببیند نه صرفا اطاله دادرسی.
اگر بازپرس با استعلام موافقت نکند
در عمل، بازپرس ممکن است تشخیص دهد که با توجه به نوع جرم و سایر دلایل پرونده، نیاز فوری یا ضرورت حقوقی برای این استعلام وجود ندارد و درخواست را نپذیرد.
اگر بعدا پرونده با صدور کیفرخواست به دادگاه برود، شما در مرحله دادرسی نیز میتوانید دوباره همین تقاضا را از دادگاه رسیدگیکننده مطرح کنید و استناد کنید که دلیل مورد نظر شما نزد شرکت مخابرات/همراه اول است و خودتان امکان تحصیل آن را ندارید، در نتیجه دادگاه باید برای کشف حقیقت استعلام کند.
بر اساس رای دادگاه تجدیدنظر که صراحتا میگوید «در جایی که یکی از اصحاب دعوا به ادلهای استناد میکند که نزد او نیست و نزد ارگانها و شرکتهای دولتی است، دادگاه مکلف به استعلام است»، میتوان استدلال کرد که خودداری غیرموجه دادگاه از این استعلام، میتواند در مرحله تجدیدنظر مورد ایراد قرار گیرد.
البته در هر مرحله، تشخیص نهایی ضرورت و حدود استعلام با قاضی است و شما فقط میتوانید با استدلال و ارائه قرائن، او را به این نتیجه برسانید که این اقدام برای کشف حقیقت لازم است.
خلاصه اینکه:
راه درست این است که همین حالا با یک لایحه مستدل، از بازپرس بخواهید از همراه اول استعلام کند که تلفنهای شهود در تاریخ و ساعت ادعایی به دکلهای اطراف منزل شما متصل بودهاند یا خیر.
چنین استعلامی فقط از طریق بازپرس/دادگاه ممکن است و شما شخصا یا از طریق مرجع دیگری امکان قانونی دسترسی به این اطلاعات درباره دیگران را ندارید.
اگر بازپرس نپذیرد، میتوانید در مرحله دادگاه دوباره درخواست دهید و به قاعده لزوم استعلام دلایلی که نزد ادارات و شرکتهاست استناد کنید.
درود
راهکارهای ساده تری برای راستی ازمایی شهود وجود دارد که موثر تر خواهند بود.
نقطه زنی آنت دهی موبایل دقیق نیست و جز در پرونده های خاص و مهم معمولا این درخواست پذیرفته نمیشود.
با سلام در روند دادرسی، متهم حق دارد که از مقام قضائی (بازپرس، دادگاه یا دادسرای عمومی) درخواست استعلامهای مختلفی را جهت راستیآزمایی ادعاها یا کشف حقیقت مطرح کند. با توجه به درخواست شما که به استعلام از شرکت همراه اول اشاره دارد، باید گفت که در مواردی که متهم معتقد است که مستندات یا شهادتها قابل راستیآزمایی هستند، میتواند درخواستهای مستند و قانونی را از مقامات قضائی داشته باشد.
