آیا قراردادهای بین افراد باید رسمی باشد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقتت بخیر
قراردادهای بین افراد می‌توانند به صورت دست‌نویس نیز معتبر باشند و نیازی به رسمی بودن (ثبت در دفاتر اسناد رسمی) برای اعتبار آن‌ها نیست، هرچند تفاوت‌هایی بین قرارداد عادی و رسمی وجود دارد.

اعتبار قراردادهای دست‌نویس (عادی):

قرارداد عادی به قراردادی گفته می‌شود که طرفین آن را امضا کرده‌اند اما در دفاتر اسناد رسمی ثبت نشده است.

از نظر اعتبار قانونی، تفاوتی بین قرارداد عادی (مانند دست‌نویس یا تایپ شده غیررسمی) و قرارداد رسمی وجود ندارد. هر توافق‌نامه‌ای که به امضای طرفین رسیده باشد، معتبر و لازم‌الاجرا است.

حتی قرارداد عادی بدون امضای دو شاهد نیز سندی معتبر است که توافق میان طرفین را اثبات می‌کند.

مهمتر از شکل قرارداد (دست‌نویس یا تایپ شده)، محتوای آن است. اگر قرارداد دست‌نویس دارای عناصر یک قرارداد قانونی الزام‌آور باشد، در دادگاه قابل استناد خواهد بود.

بر اساس اصل صحت در قانون مدنی ایران، تمام قراردادهای شفاهی و کتبی صحیح و معتبر هستند، مگر اینکه بطلان آن‌ها اثبات شود.

شرایط اساسی برای اعتبار هر قرارداد (اعم از رسمی یا عادی):

مطابق ماده ۱۹۰ قانون مدنی ایران، برای صحت هر معامله شرایط زیر اساسی است:

قصد و رضای طرفین: هر دو طرف باید با اراده آزاد و بدون اجبار یا اکراه قرارداد را بپذیرند.

اهلیت طرفین: طرفین قرارداد باید بالغ، عاقل و رشید باشند، یعنی به سن قانونی رسیده و توانایی اعمال حق خود را داشته باشند.

موضوع معین مورد معامله: موضوع قرارداد باید مشخص، معلوم و قابل تعیین باشد.

مشروعیت جهت معامله: هدف از انجام معامله باید قانونی و مشروع باشد.

علاوه بر این، مفاد قرارداد باید دقیق و روشن باشند تا ابهامی وجود نداشته باشد و قرارداد باید قابل اجرا باشد.

تفاوت قرارداد عادی و رسمی:

سند رسمی: توافق‌نامه‌ای است که در دفاتر اسناد رسمی یا نزد سایر مامورین رسمی در حدود صلاحیت آن‌ها و طبق مقررات قانونی تنظیم و ثبت شده باشد.

سند عادی: هر سندی که شرایط سند رسمی را نداشته باشد، عادی محسوب می‌شود، از جمله قراردادهای دست‌نویس یا تایپ‌شده‌ای که در دفترخانه ثبت نشده‌اند.

آثار حقوقی: اسناد رسمی را می‌توان از طریق صدور اجرائیه (بدون مراجعه به دادگاه) مطالبه کرد و غیرقابل انکار و تردید هستند و در مقابل اشخاص ثالث نیز معتبرند. اسناد عادی این ویژگی‌ها را ندارند و صرفا برای طرفین قرارداد و قائم‌مقام قانونی آن‌ها معتبر هستند.

چرا قراردادهای تایپ شده ترجیح داده می‌شوند؟
اگرچه از نظر جایگاه قانونی تفاوتی بین قرارداد دست‌نویس و تایپ شده (که رسمی نشده) وجود ندارد، اما قراردادهای تایپ شده به دلایل حرفه‌ای بودن، سازماندهی بهتر و خوانایی بیشتر معمولا ترجیح داده می‌شوند.

در نهایت، چه قرارداد به صورت دست‌نویس باشد و چه تایپ شده، تا زمانی که شرایط اساسی صحت قرارداد رعایت شده و به امضای طرفین برسد، از نظر قانونی معتبر و الزام‌آور است.