آیا اعسار نفقه بعد از مهلت قابل قبول است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت شما بخیر 🌺
سؤالاتتان را به سه بخش جدا می‌کنم و برای هرکدام مبنای قانونی و راهکار عملی می‌دهم:

──────────────────────────────
۱) تکلیف اعسار شوهر از «نفقه معوقه»
• بعد از صدور حکم قطعی و ابلاغ اجرائیه، طبق مواد ۴۶ و ۷ قانون «نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴» محکوم‌علیه ۳۰ روز فرصت دارد:
۱) کل بدهی را بپردازد، یا
۲) مالی معرفی کند، یا
۳) دادخواست اعسار/تقسیط بدهد.
• اگر او در مهلت ۳۰ روز اقدامی نکند، شما می‌توانید تقاضای جلب کنید؛ با این حال «اعسار» *مهلت‌دار نیست* و حتی پس از صدور دستور جلب هم قابل طرح است (ماده ۸ همان قانون).
• بنابراین صرف اینکه «اعسار را بعد از مهلت» داده، سبب بطلان نیست؛ دادگاه باید محتوا و ادله را بررسی کند. اگر ناتوانی را ثابت نکند قرار رد می‌گیرد و دوباره امکان بازداشت وجود دارد.

نکته کلیدی:
تا زمانی که دادخواست اعسار منتهی به «حکم قطعی قبول یا رد» نشده، اجرای حکم (توقیف اموال یا جلب) متوقف نمی‌شود؛ شما می‌توانید از اجرا بخواهید فرایند توقیف ادامه یابد.

──────────────────────────────
۲) پولی که از حسابش توقیف و واریز شده مربوط به کدام بخش است؟
• در برگه «گزارش عملیات اجرا» (قابل رؤیت در سامانه ثنا یا از طریق واحد اجرای احکام خانواده) ستون «نوع بدهی» مشخص می‌کند:
– کد ۲۳ = نفقه ایام گذشته
– کد ۲۴ = نفقه ایام آتیه (مستمری)
• معمولا حکم شما فقط معوقه را پوشش می‌دهد؛ بنابراین هر وجهی که از حساب توقیف می‌شود به‌صورت پیش‌فرض بابت همان «محکوم‌به» (معوقه) ثبت می‌گردد، مگر اینکه شما دادخواست مطالبه نفقه آتی نیز داده باشید.
• اگر تردید دارید، یک «درخواست کتبی» به اجرای احکام بدهید و بخواهید ریز‌حساب بدهی و پرداخت‌ها را چاپ و ابلاغ کنند؛ موظفند ظرف ۴۸ ساعت در اختیار بگذارند (ماده ۱۹ آئین‌نامه اجرای احکام مدنی).

──────────────────────────────
۳) رابطه اعسار مهریه با اعسار نفقه
• هر دین، «موضوع و مبلغ» متفاوتی دارد؛ به‌همین دلیل حکم اعسار در یک پرونده به‌طور خودکار به پرونده دیگر تسری نمی‌یابد (رای وحدت‌ رویه ۷۳۵ ـ ۱۳۹۳ و رویه غالب محاکم).
• البته دادگاه در رسیدگی به اعسار نفقه می‌تواند رای اعسار مهریه را «قرینه» قرار دهد، ولی خوانده موظف است دوباره فرم استشهادیه، فهرست اموال و گردش حساب ۶‌ماهه ارائه کند.
• پس اگر اعسار مهریه‌اش پذیرفته شده اما بعدا ثابت شود درآمد یا دارایی جدید دارد، شما می‌توانید:
۱) در پرونده مهریه دادخواست «اعتراض به حکم اعسار به دلیل ظهور اموال جدید» بدهید (ماده ۳۱ قانون اجرای محکومیت‌های مالی)؛
۲) در پرونده نفقه، با ارائه ادله جدید، اعسارش را رد کنید یا مبلغ اقساط را بالا ببرید.

──────────────────────────────
راهکار عملی برای شما
۱) از اجرای احکام بخواهید استعلام جامع حساب‌های بانکی، خودرو و املاک شوهر انجام شود (دستور سیستمی در قالب فرم ۳۳).
۲) اگر اعسار پذیرفته شد ولی او در پرداخت اقساط کوتاهی کرد، به استناد ماده ۲۱ قانون ۱۳۹۴ تقاضای «لغو تقسیط و جلب» کنید.
۳) برای جلوگیری از طولانی‌شدن پرونده، امکان توقیف «حقوق و مزایای» او (تا یک‌چهارم) یا «عیدی و سنوات» را بررسی کنید (مواد ۹۶ و ۹۷ قانون اجرای احکام مدنی).
۴) در هر مرحله که به مال جدید رسیدید، بدون دادخواست جدا، اجرای احکام می‌تواند آن را توقیف کند؛ فقط کافی است نشانی و مشخصات را کتبی اعلام کنید.

──────────────────────────────
جمع‌بندی کوتاه
۱. طرح اعسار بعد از مهلت ۳۰ روز *ممکن* است؛ پذیرش یا رد به محتوا بستگی دارد.
۲. وجهی که توقیف شده، در غیاب حکم جداگانه برای نفقه آینده، به عنوان «معوقه» منظور می‌شود؛ با استعلام از اجرای احکام مطمئن شوید.
۳. اعسار مهریه هیچ حق خودکاری برای اعسار نفقه ایجاد نمی‌کند؛ هر بدهی بررسی مستقل می‌خواهد، هرچند رای قبلی می‌تواند برای قاضی «قرینه» باشد.

موفق باشید؛ اگر پرسش یا سند خاصی لازم شد در خدمتم. 🌼